EDSS i Decyzja Terapeutyczna z Lekami Modyfikującymi Przebieg SR
EDSS jest podstawowym narzędziem w podejmowaniu decyzji terapeutycznych w stwardnieniu rozsianym. Określa intensywność wymaganej terapii, służy jako kryterium odpowiedzi na leczenie i dokumentuje wskazania do eskalacji na bardziej skuteczne terapie.
EDSS
Rozszerzona skala stanu niepełnosprawności
Układy funkcjonalne
Ocena zdolności poruszania się
Wyniki
Zdolność poruszania się: 0
Wynik FS: 0
EDSS i Wybór DMT wg Aktywności Choroby
Łagodna–umiarkowana choroba (EDSS 0–3,5, niska/umiarkowana aktywność): Terapie pierwszej linii: interferon beta, octan glatirameru, dimetyl fumaran, teriflunomid.
Aktywna choroba (EDSS 0–5,5, wysoka aktywność): Terapie wysokiej skuteczności: natalizumab, okrelizumab, alemtuzumab, kladrybina, siponimod (przy EDSS ≤ 6,5).
Wtórnie postępujące SR z aktywnością (EDSS ≤ 6,5): Siponimod, ofatumumab — skuteczne w potwierdzonej progresji niepełnosprawności niezależnie od rzutów.
Kryteria Nieadekwatnej Odpowiedzi Terapeutycznej
Rozważenie zmiany DMT przy utrzymywaniu się pod leczeniem:
- ≥ 1 ciężki lub ≥ 2 łagodne/umiarkowane rzuty w ciągu 12 miesięcy
- Potwierdzone pogorszenie EDSS ≥ 1,5 pkt przy wyjściowym EDSS 0, ≥ 1,0 pkt przy EDSS 1,0–5,5 lub ≥ 0,5 pkt przy EDSS ≥ 6,0 przez ≥ 12–24 tygodnie
- Nowe/powiększające się zmiany T2 lub Gd+ w MRI mózgu/rdzenia kręgowego
EDSS jako Kryterium Odpowiedzi — Wynik Rio
Zmodyfikowany wynik Rio łączy:
- Liczbę rzutów pod leczeniem
- Nowe zmiany MRI
- Progresję EDSS
Wysoki wynik Rio → nieadekwatna odpowiedź → zmiana lub eskalacja DMT.
Praktyczne Ramy Decyzji Terapeutycznej
| Stan kliniczny | Zalecane działanie |
|---|---|
| EDSS stabilne, brak rzutów, czyste MRI | Kontynuacja aktualnej terapii |
| EDSS stabilne, rzut, nowe zmiany MRI | Rozważenie zmiany lub eskalacji DMT |
| EDSS rosnące + rzut + aktywność MRI | Eskalacja do DMT wysokiej skuteczności |
| EDSS > 6,5 — stopniowa progresja | Większość DMT bez udowodnionej skuteczności |
Czego EDSS Nie Może Mierzyć w Monitorowaniu Terapii
- Zaburzenia poznawcze (wymagają BICAMS — Brief International Cognitive Assessment for MS)
- Zmęczenie (skala MFIS)
- Jakość życia (MSQoL-54)
- Depresja (Beck Depression Inventory)
Najczęściej Zadawane Pytania
EDSS 4,5 po 3 latach leczenia — czy aktualna DMT jest wystarczająca? Należy ocenić całkowitą aktywność choroby (rzuty, MRI, jakość życia). EDSS 4,5 jest względnie ciężkie — jeśli nie było rzutów i MRI jest stabilne, terapia może być oceniana jako skuteczna.
Kiedy odstawić DMT przy zaawansowanej niepełnosprawności? Przy EDSS > 7,0 i stabilnej chorobie bez aktywności MRI przez > 2 lata, odstawienie DMT może być dyskutowane u starszych pacjentów (> 55–60 lat). Decyzja jest zindywidualizowana.
Czy EDSS wpływa na możliwość zajścia w ciążę pod DMT? Tak — EDSS i wiek wpływają na typ DMT możliwej do stosowania przed/w trakcie ciąży. Terapie wysokiej skuteczności (alemtuzumab, kladrybina) mogą umożliwiać bezpieczną ciążę w określonych oknach czasowych.
Źródła
- Lublin FD, et al. Defining the clinical course of multiple sclerosis. Neurology. 2014;83(3):278–286.
- Montalban X, et al. ECTRIMS/EAN guideline on the pharmacological treatment of people with multiple sclerosis. Mult Scler. 2018;24(2):96–120.
