EDSS i Leczenie Objawowe w SM: Spastyczność, Zmęczenie i Ból

Leczenie objawowe w SM (spastyczność, zmęczenie, ból neuropatyczny) może poprawić funkcjonowanie i jakość życia bez bezpośredniej zmiany EDSS — ale jest nieodzownym uzupełnieniem leczenia modyfikującego chorobę.

Oceń EDSS →

EDSS

Rozszerzona skala stanu niepełnosprawności

Układy funkcjonalne

Czynności piramidowe

Czynności móżdżku

Czynności pnia mózgu

Czynności czuciowe

Czynności jelit i pęcherza

Czynności wzrokowe

Czynności umysłowe

Inne czynności

Ocena zdolności poruszania się

Zdolność poruszania się

0 – Całkowicie mobilny (wybierz, jeśli wynik FS wynosi 0–3,5)

Wyniki

Wynik EDSS: 0
Zdolność poruszania się: 0
Wynik FS: 0

Spastyczność a EDSS

Spastyczność jest ujęta w piramidowym systemie funkcjonalnym EDSS — ale jej nasilenie nie zawsze przekłada się wprost na wartość EDSS. Pacjent z silną spastycznością może mieć EDSS 3,5 i jednocześnie znaczne ograniczenie funkcji z powodu bólu i sztywności.

Leczenie spastyczności:

Lek	Droga podania	Wskazanie
Baklofen	Doustnie	Pierwsza linia; efektywny przy umiarkowanej spastyczności
Tizanidyna	Doustnie	Alternatywa, szczególnie przy bólach nocnych
Baklofen dokanałowy	Pompa ITB	Ciężka spastyczność (EDSS ≥ 6), nieodpowiedź na doustne
Toksyna botulinowa	Iniekcja IM	Spastyczność ogniskowa (np. stopień końsko-szpotawy)
Nabiximols (Sativex)	Spray oromucos.	Niedostatecznie kontrolowana spastyczność doustnym lekiem

Zmęczenie a EDSS

Zmęczenie (fatigue) jest najczęstszym objawem SM (~80 % pacjentów) — nie jest bezpośrednio uwzględnione w EDSS. To jeden z głównych limitów skali — pacjent z EDSS 2,0 może być niezdolny do pracy z powodu ciężkiego zmęczenia.

Leczenie zmęczenia:

Amantadyna 100–200 mg/d (efekt umiarkowany)
Modafinil 100–200 mg/d (poprawa czujności)
Fampridyna (4-aminopirydyna) — poprawia chodzenie przy demielinizacji (EDSS 4,0–7,0)
Fizjoterapia, regularna aktywność aerobowa (paradoksalnie zmniejsza zmęczenie)

Ból Neuropatyczny a EDSS

Ból neuropatyczny w SM (neuralgia trójdzielna, pieczenie kończyn) — również nieuwzględniany bezpośrednio w EDSS, mimo że może drastycznie obniżać jakość życia.

Leczenie:

Pregabalina, gabapentyna (ból obwodowy)
Amitryptylina, duloksetyna (ból przewlekły)
Karbamazepina (neuralgia trójdzielna)
Kannabinoidy (bóle neuropatyczne oporne)

Leczenie Objawowe a Wartość EDSS

Interwencja	Bezpośrednia zmiana EDSS	Poprawa jakości życia
Leczenie spastyczności	Możliwa (↓ EDSS o 0,5)	Znaczna
Leczenie zmęczenia	Brak	Istotna
Leczenie bólu neuropatycznego	Brak	Istotna
Fampridyna	Możliwa (↓ EDSS o 0,5 u responderów)	Znaczna

Najczęściej Zadawane Pytania

Pacjent z EDSS 5,0 i ciężką spastycznością — czy pompa z baklofenu zmieni EDSS? Możliwe — u odpowiadających na ITB (intrathecal baclofen) redukcja spastyczności może zmniejszyć EDSS o 0,5–1,0, poprawa mobilności. U części pacjentów korzyść głównie jakościowa bez zmiany EDSS.

Czy fampridyna jest refundowana w Polsce? Fampridyna (Fampyra) była dostępna w Polsce w ramach programu lekowego B.29 — aktualny status refundacji należy sprawdzić w aktualnej liście refundacyjnej MZ.