EDSS w Monitorowaniu Postępu Stwardnienia Rozsianego
Systematyczna ocena EDSS w określonych przedziałach czasowych jest podstawą monitorowania SR. Umożliwia udokumentowane wykrycie pogorszenia niepełnosprawności, ocenę odpowiedzi na terapię i wczesną interwencję terapeutyczną.
EDSS
Rozszerzona skala stanu niepełnosprawności
Układy funkcjonalne
Ocena zdolności poruszania się
Wyniki
Zdolność poruszania się: 0
Wynik FS: 0
Zalecana Częstość Oceny EDSS
| Sytuacja kliniczna | Częstość EDSS |
|---|---|
| Nowo rozpoznane SR | Wyjściowa + co 3–6 miesięcy |
| Stabilna choroba pod DMT | Co 6–12 miesięcy |
| Zmiana DMT lub rzut | 3 miesiące po zdarzeniu |
| Podejrzenie pogorszenia niepełnosprawności | Natychmiast + ponownie po 12–24 tyg. |
| Badanie kliniczne | Wg protokołu badania |
Potwierdzone Pogorszenie Niepełnosprawności (CDP)
CDP definiuje się jako:
- Wzrost EDSS ≥ 1,5 punktu (jeśli wyjściowe EDSS 0), ≥ 1,0 punktu (jeśli EDSS 1,0–5,5) lub ≥ 0,5 punktu (jeśli EDSS ≥ 6,0)
- Potwierdzony po 12 tygodniach (CDP-12) lub 24 tygodniach (CDP-24)
CDP-24 jest wiarygodniejszym wskaźnikiem trwałego pogorszenia, szczególnie w badaniach klinicznych.
Różnicowanie Rzutu od Progresji Choroby
| Cecha | Rzut | Progresja |
|---|---|---|
| Początek | Ostry/podostry (< 4 tyg.) | Stopniowy (> 3–6 miesięcy) |
| Czas trwania | ≥ 24 godz., zwykle dni–tygodnie | Trwały, bez cofania |
| Odpowiedź na steroidy | Zwykle pozytywna | Zwykle bez odpowiedzi |
| MRI | Zazwyczaj zmiana Gd+ | Zmiany T2 bez Gd+ lub atrofia |
| EDSS | Powraca częściowo/całkowicie | Nie powraca |
Kompleksowe Monitorowanie SR: EDSS + MRI + Kliniczne
EDSS (co 6–12 miesięcy): Ocena neurologiczna — wykrywanie pogorszenia motorycznego.
MRI mózgu/rdzenia kręgowego (rocznie lub wg wskazań):
- Nowe/powiększające się zmiany T2
- Zmiany Gd+ (aktywność zapalna)
- Atrofia mózgu (marker neuronalnej utraty)
Ocena neuropsychologiczna (rocznie lub wg wskazań):
- SDMT (Symbol Digit Modalities Test) — szybkość przetwarzania informacji
- BICAMS — pełna ocena kognitywna
Ocena jakości życia:
- MSQoL-54 lub EQ-5D
- Zmodyfikowana Skala Wpływu Zmęczenia (MFIS)
Specyficzne Monitorowanie wg Postaci SR
RRMS: Skupienie na rzutach, nowych zmianach MRI i poziomach EDSS.
SPMS: Monitorowanie stopniowego pogorszenia EDSS — ocena PIRA (Progression Independent of Relapse Activity).
PPMS: Wyjściowy EDSS i półroczna ponowna ocena — brak rzutów sprawia, że stopniowy wzrost EDSS jest ważniejszym diagnostycznie markerem.
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy EDSS sam w sobie wystarczy do oceny nieskuteczności terapii? Nie — wymagany jest zestaw: kliniczne (rzuty, EDSS), obrazowe (MRI) i jakość życia. Izolowany wzrost EDSS musi być potwierdzony po 12–24 tygodniach przed zmianą terapii.
Jak monitorować pacjenta z EDSS 7,0 na wózku? Przy wysokich wartościach EDSS motoryka przestaje być główną miarą — skupienie na funkcji rąk, funkcji poznawczej, połykaniu, oddychaniu i jakości życia.
Czy temperatura (sezon) wpływa na EDSS? Tak — zjawisko Uhthoffa (pogorszenie objawów neurologicznych przy podwyższonej temperaturze) może przejściowo zwiększać EDSS latem. Ocena w stabilnych warunkach termicznych daje wiarygodniejsze wyniki.
Źródła
- Kurtzke JF. Rating neurologic impairment in multiple sclerosis. Neurology. 1983;33(11):1444–1452.
- Lublin FD, et al. Defining the clinical course of multiple sclerosis. Neurology. 2014;83(3):278–286.
- Montalban X, et al. ECTRIMS/EAN guideline. Mult Scler. 2018;24(2):96–120.
