HbA1c Fałszywie Zawyżone lub Zaniżone: Niedokrwistość i Hemoglobinopatie
HbA1c zakłada prawidłowy czas przeżycia erytrocytów (ok. 120 dni) i brak interferencji analitycznych. Gdy którykolwiek z tych warunków nie jest spełniony, wynik może istotnie odbiegać od rzeczywistego poziomu glikemii i prowadzić do błędnych decyzji terapeutycznych.
HbA1c
Przelicznik HbA1c między % i mmol/mol oraz na średni poziom glukozy we krwi
– mmol/mol
- mmol/l
- mg/dl
Czynniki Zaburzające HbA1c
| Kierunek błędu | Przyczyny |
|---|---|
| Fałszywie zawyżone | Niedokrwistość z niedoboru żelaza, B12 lub kwasu foliowego; asplenia; niektóre hemoglobinopatie (zależnie od metody) |
| Fałszywie zaniżone | Hemoliza, krwawienie lub przetoczenie krwi, leczenie erytropoetyną, suplementacja żelaza w okresie odbudowy, ciąża, zaawansowana choroba nerek, marskość wątroby |
| Zmienny wpływ | Warianty hemoglobiny (HbS, HbC, HbE, HbD), podwyższone HbF, hemoglobina karbamylowana |
Niedokrwistość z Niedoboru Żelaza
Niedobór żelaza wydłuża przeciętny wiek krążących erytrocytów, co zwiększa ich ekspozycję na glukozę i podwyższa HbA1c — nawet o kilka dziesiątych punktu procentowego. Po rozpoczęciu suplementacji żelaza powstaje populacja młodych erytrocytów i HbA1c może przejściowo spaść bez faktycznej poprawy glikemii. W przypadku wyniku granicznego u pacjenta z niedoborem żelaza warto wyrównać niedobór przed oceną diagnostyczną.
Hemoglobinopatie
- Wpływ zależy od metody oznaczenia (HPLC, immunoenzymatyczna, enzymatyczna, elektroforeza kapilarna)
- NGSP publikuje wykaz metod z informacją o interferencji ze strony poszczególnych wariantów
- U nosicieli cech hemoglobinopatii (heterozygoty) wiele współczesnych metod daje wiarygodny wynik
- W homozygotycznych postaciach (np. niedokrwistość sierpowatokrwinkowa) HbA1c jest niemiarodajne niezależnie od metody z powodu skróconego przeżycia erytrocytów
- Niespodziewany profil chromatogramu HPLC może być pierwszym sygnałem nierozpoznanej hemoglobinopatii
Alternatywne Parametry Oceny Glikemii
- Fruktozamina — odzwierciedla glikemię z ostatnich 2–3 tygodni, zależy od stężenia białek (zawodna przy hipoalbuminemii)
- Albumina glikowana — podobny okres odzwierciedlenia, mniej rozpowszechniona w Polsce
- CGM i wskaźnik GMI — bezpośrednia ocena glikemii niezależna od erytrocytów
- Samokontrola glukometrem z profilem 7-punktowym
Najczęściej Zadawane Pytania
Kiedy podejrzewać, że HbA1c jest niewiarygodne? Gdy wynik wyraźnie odbiega od glikemii z samokontroli lub CGM, zmienia się niewspółmiernie do modyfikacji leczenia, jest nietypowo niski przy objawach hiperglikemii lub w chromatogramie pojawiają się nieprawidłowe piki. Należy wówczas ocenić morfologię, retikulocyty, parametry gospodarki żelazem i rozważyć inną metodę oznaczenia.
Czy po przetoczeniu krwi można oznaczać HbA1c? Przetoczone erytrocyty rozcieńczają frakcję glikowaną pacjenta, więc HbA1c jest zaniżone. Wiarygodną ocenę uzyskuje się zwykle dopiero po 2–3 miesiącach; w tym czasie należy opierać się na pomiarach glikemii.
Źródła
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 6. Glycemic Goals and Hypoglycemia: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S111–S125.
- Radin MS. Pitfalls in hemoglobin A1c measurement: when results may be misleading. J Gen Intern Med. 2014;29(2):388–394.
- English E, et al. The effect of anaemia and abnormalities of erythrocyte indices on HbA1c analysis: a systematic review. Diabetologia. 2015;58(7):1409–1421.
- National Glycohemoglobin Standardization Program (NGSP). HbA1c methods: effects of hemoglobin variants (HbC, HbS, HbE and HbD traits) and elevated fetal hemoglobin (HbF). ngsp.org.
