HbA1c w Rozpoznawaniu Cukrzycy i Stanu Przedcukrzycowego
Oznaczenie HbA1c jest obok glikemii na czczo i doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT) uznanym kryterium rozpoznania cukrzycy. Warunkiem jest wykonanie badania metodą standaryzowaną zgodnie z NGSP/IFCC oraz brak czynników zaburzających wiarygodność wyniku.
HbA1c
Przelicznik HbA1c między % i mmol/mol oraz na średni poziom glukozy we krwi
– mmol/mol
- mmol/l
- mg/dl
Progi Diagnostyczne HbA1c
| Kategoria | HbA1c (%) | HbA1c (mmol/mol) |
|---|---|---|
| Prawidłowa wartość | < 5,7 | < 39 |
| Stan przedcukrzycowy (ADA) | 5,7–6,4 | 39–47 |
| Cukrzyca | ≥ 6,5 | ≥ 48 |
Próg ≥ 6,5% (48 mmol/mol) przyjęto na podstawie związku z częstością retinopatii cukrzycowej. Zakres 5,7–6,4% w klasyfikacji ADA oznacza zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych. Wytyczne PTD opisują stan przedcukrzycowy przede wszystkim w kategoriach nieprawidłowej glikemii na czczo (IFG) i nieprawidłowej tolerancji glukozy (IGT), dlatego wynik HbA1c w zakresie pośrednim warto zweryfikować oznaczeniem glikemii.
Potwierdzenie Rozpoznania
- Przy braku jednoznacznej hiperglikemii (objawy + glikemia przygodna ≥ 200 mg/dL) rozpoznanie wymaga dwóch nieprawidłowych wyników
- Mogą to być dwa oznaczenia HbA1c w odstępie czasu albo HbA1c i glikemia na czczo z tej samej lub różnych próbek
- Przy rozbieżności (np. HbA1c ≥ 6,5%, glikemia na czczo prawidłowa) należy powtórzyć badanie, którego wynik był nieprawidłowy
- Wynik bliski progu (np. 6,4–6,6%) uzasadnia powtórzenie oznaczenia w ciągu kilku miesięcy
Kiedy HbA1c Nie Nadaje Się do Rozpoznania
- Cukrzyca typu 1 o szybkim początku, zwłaszcza u dzieci — HbA1c może nie zdążyć wzrosnąć
- Ciąża (szczególnie II i III trymestr) i okres połogu — cukrzycę ciążową rozpoznaje się na podstawie OGTT 75 g
- Stany zmienionej kinetyki erytrocytów: hemoliza, niedawna utrata krwi lub przetoczenie, leczenie erytropoetyną, zaawansowana przewlekła choroba nerek
- Hemoglobinopatie interferujące z zastosowaną metodą oznaczenia
- Cukrzyca polekowa o ostrym przebiegu (np. glikokortykosteroidy, inhibitory punktów kontrolnych) oraz cukrzyca w przebiegu zapalenia trzustki
HbA1c jako Narzędzie Przesiewowe
Zaletą HbA1c jest brak konieczności pozostawania na czczo i mniejsza zmienność dobowa. Wadą jest niższa czułość w porównaniu z OGTT — część osób z cukrzycą rozpoznaną na podstawie OGTT ma HbA1c < 6,5%. Badania przesiewowe zaleca się m.in. u osób z nadwagą lub otyłością i dodatkowymi czynnikami ryzyka, po przebytej cukrzycy ciążowej, z nadciśnieniem tętniczym, dyslipidemią lub chorobą sercowo-naczyniową.
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy jeden wynik HbA1c 6,8% wystarczy do rozpoznania cukrzycy? Nie, jeśli pacjent nie ma objawów hiperglikemii. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia drugim nieprawidłowym wynikiem — powtórnym HbA1c lub glikemią na czczo ≥ 126 mg/dL.
Co zalecić pacjentowi z HbA1c 6,0%? Wynik mieści się w zakresie stanu przedcukrzycowego wg ADA. Wskazana jest weryfikacja glikemii na czczo lub OGTT, ocena czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz interwencja stylu życia (redukcja masy ciała o 5–7%, aktywność fizyczna ≥ 150 min/tydzień). Kontrolę należy przeprowadzać co najmniej raz w roku.
Czy HbA1c z glukometru punktowego (POCT) może służyć do rozpoznania? Do rozpoznania zaleca się oznaczenie laboratoryjne metodą certyfikowaną NGSP/IFCC. Urządzenia POCT mogą być stosowane diagnostycznie tylko, jeśli spełniają wymogi certyfikacji i kontroli jakości.
Źródła
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S20–S42.
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2024. Curr Top Diabetes. 2024;4(1).
- International Expert Committee. International Expert Committee report on the role of the A1C assay in the diagnosis of diabetes. Diabetes Care. 2009;32(7):1327–1334.
- World Health Organization. Use of glycated haemoglobin (HbA1c) in the diagnosis of diabetes mellitus. Geneva: WHO; 2011.
