HDRS w Depresji w Przebiegu Choroby Afektywnej Dwubiegunowej
Epizody depresyjne dominują w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) i są główną przyczyną niepełnosprawności pacjentów. Skala Hamiltona (HDRS) pozwala ocenić nasilenie depresji dwubiegunowej i monitorować odpowiedź na leczenie, ale powinna być łączona z oceną objawów maniakalnych.
Skala Depresji Hamiltona (HDRS/HAM-D) — Nasilenie Depresji
HAM-D — kliniczna ocena nasilenia depresji i odpowiedzi na leczenie farmakologiczne
• ze strony przewodu pokarmowego (suchość w ustach, wzdęcia, niestrawność, biegunka, skurcze, odbijanie);
• sercowo-naczyniowe (kołatanie serca, bóle głowy);
• oddechowe (hiperwentylacja, wzdychanie);
• częstotliwość oddawania moczu;
• potliwość.
Specyfika Depresji Dwubiegunowej
W porównaniu z depresją jednobiegunową depresja w ChAD częściej przebiega z:
- Objawami atypowymi: nadmierną sennością, wzmożonym apetytem, uczuciem ciężkości kończyn
- Spowolnieniem psychoruchowym i objawami psychotycznymi
- Cechami mieszanymi — współwystępowaniem objawów maniakalnych w epizodzie depresyjnym
- Wcześniejszym początkiem i częstszymi nawrotami
HDRS-17 punktuje głównie bezsenność i spadek apetytu, dlatego objawy atypowe mogą być niedoszacowane. Wersje rozszerzone (np. HDRS-21, HDRS-24 lub SIGH-ADS) uwzględniają dodatkowe pozycje.
Równoległa Ocena Objawów Maniakalnych
| Skala | Cel | Zakres | Interpretacja |
|---|---|---|---|
| HDRS-17 | Nasilenie depresji | 0–52 | Remisja ≤ 7, odpowiedź ≥ 50 % redukcji |
| MADRS | Nasilenie depresji | 0–60 | Remisja zwykle ≤ 10–12 |
| YMRS | Nasilenie objawów maniakalnych | 0–60 | Wzrost wyniku sugeruje zmianę fazy |
Regularna ocena YMRS w trakcie leczenia depresji dwubiegunowej pozwala wcześnie wykryć zmianę fazy na hipomanię lub manię, zwłaszcza po włączeniu leku przeciwdepresyjnego.
Leczenie Depresji Dwubiegunowej (CANMAT/ISBD 2018)
Leczenie pierwszego rzutu w depresji w ChAD typu I:
- Kwetiapina
- Lurazydon (w monoterapii lub z litem lub walproinianem)
- Lit
- Lamotrygina (w monoterapii lub jako leczenie dodane)
Zasady bezpieczeństwa:
- Unikanie monoterapii lekami przeciwdepresyjnymi w ChAD typu I ze względu na ryzyko zmiany fazy i przyspieszenia cykli
- Leki przeciwdepresyjne, jeśli są stosowane, łączy się ze stabilizatorem nastroju lub lekiem przeciwpsychotycznym
- Nie zaleca się stosowania leków przeciwdepresyjnych w epizodach z cechami mieszanymi
Monitorowanie Leczenia w Praktyce
- Ocena HDRS i YMRS przed rozpoczęciem leczenia oraz co 2–4 tygodnie w fazie ostrej
- Brak redukcji HDRS o co najmniej 20–25 % po 2–4 tygodniach leczenia w odpowiedniej dawce jest sygnałem do weryfikacji terapii
- Monitorowanie ryzyka samobójczego (pozycja 3 HDRS) przy każdej wizycie
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy HDRS pozwala odróżnić depresję dwubiegunową od jednobiegunowej? Nie. HDRS mierzy nasilenie objawów, a nie typ zaburzenia. Rozpoznanie ChAD opiera się na wywiadzie w kierunku epizodów manii lub hipomanii — pomocne są narzędzia przesiewowe, np. kwestionariusz MDQ lub HCL-32.
Która skala jest preferowana w badaniach nad depresją dwubiegunową? W wielu nowszych badaniach rejestracyjnych (np. kwetiapiny, lurazydonu) głównym punktem końcowym była skala MADRS. HDRS pozostaje jednak powszechnie stosowana w praktyce klinicznej i jako drugorzędowy punkt końcowy.
Źródła
- Yatham LN, et al. Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disord. 2018;20(2):97–170.
- Young RC, et al. A rating scale for mania: reliability, validity and sensitivity. Br J Psychiatry. 1978;133:429–435.
- Hamilton M. A rating scale for depression. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1960;23(1):56–62.
