HDRS w Depresji Wieku Podeszłego: Ocena u Pacjentów Geriatrycznych
Depresja u osób starszych jest częsta, ale bywa nierozpoznawana, ponieważ jej objawy nakładają się na choroby somatyczne, zaburzenia poznawcze i skutki uboczne leków. Skala Hamiltona (HDRS) może być stosowana u seniorów, jednak interpretacja wyniku wymaga uwzględnienia specyfiki tej grupy pacjentów.
Skala Depresji Hamiltona (HDRS/HAM-D) — Nasilenie Depresji
HAM-D — kliniczna ocena nasilenia depresji i odpowiedzi na leczenie farmakologiczne
• ze strony przewodu pokarmowego (suchość w ustach, wzdęcia, niestrawność, biegunka, skurcze, odbijanie);
• sercowo-naczyniowe (kołatanie serca, bóle głowy);
• oddechowe (hiperwentylacja, wzdychanie);
• częstotliwość oddawania moczu;
• potliwość.
Specyfika Depresji u Osób Starszych
- Mniej wyrażany smutek, częściej apatia, drażliwość i skargi somatyczne
- Zaburzenia poznawcze — depresja może przypominać otępienie („pseudodemencja depresyjna”) lub współwystępować z nim
- Choroby współistniejące: udar, choroba Parkinsona, niewydolność serca, cukrzyca, nowotwory
- Wyższe ryzyko samobójcze, zwłaszcza u starszych mężczyzn
Ograniczenia HDRS u Seniorów
Pozycje HDRS-17 dotyczące snu, apetytu, masy ciała, objawów somatycznych, lęku somatycznego, libido i hipochondrii mogą być zawyżane przez:
- choroby przewlekłe i ból
- działania niepożądane leków (np. beta-adrenolityków, glikokortykosteroidów)
- fizjologiczne zmiany związane z wiekiem
Wynik HDRS u pacjenta z wielochorobowością należy interpretować ostrożnie i rozważyć równoległe zastosowanie skali mniej zależnej od objawów somatycznych.
Skale Alternatywne i Uzupełniające
| Skala | Typ | Zakres | Próg sugerujący depresję |
|---|---|---|---|
| GDS-15 (Geriatryczna Skala Depresji) | Samoocena (tak/nie) | 0–15 | ≥ 5 (wymaga dalszej oceny) |
| GDS-30 | Samoocena (tak/nie) | 0–30 | ≥ 11 |
| Skala Cornell (CSDD) | Klinicysta + opiekun | 0–38 | > 10 prawdopodobna, > 18 pewna duża depresja |
| MADRS | Klinicysta | 0–60 | ≥ 7 (łagodna) |
| HDRS-17 | Klinicysta | 0–52 | ≥ 8 (łagodna) |
- GDS pomija objawy somatyczne i jest prosty do wykonania u pacjentów bez istotnych zaburzeń poznawczych
- Skala Cornell jest preferowana u pacjentów z otępieniem, ponieważ łączy obserwację klinicysty z wywiadem od opiekuna
Leczenie i Monitorowanie
- Leczenie pierwszego wyboru to zwykle SSRI (np. sertralina, escitalopram) lub mirtazapina — z uwzględnieniem ryzyka hiponatremii, upadków i interakcji
- Unikanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych ze względu na działanie antycholinergiczne i kardiotoksyczne
- Odpowiedź na leczenie u seniorów może pojawiać się wolniej — ocenę skuteczności przeprowadza się zwykle po 6–8 tygodniach
- Kontrola HDRS lub GDS co 4 tygodnie w fazie ostrej leczenia
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy HDRS jest wiarygodna u pacjenta z otępieniem? Przy łagodnych zaburzeniach poznawczych HDRS można stosować, ale przy umiarkowanym i ciężkim otępieniu jej rzetelność spada, bo pacjent nie potrafi wiarygodnie opisać objawów. W tej grupie zaleca się skalę Cornell, uwzględniającą informacje od opiekuna.
Czy GDS-15 może zastąpić HDRS u seniorów? GDS-15 jest dobrym narzędziem przesiewowym i do monitorowania w podstawowej opiece zdrowotnej. Do oceny nasilenia depresji i odpowiedzi na leczenie w warunkach specjalistycznych nadal stosuje się skale wypełniane przez klinicystę, takie jak HDRS lub MADRS.
Źródła
- Yesavage JA, et al. Development and validation of a geriatric depression screening scale: a preliminary report. J Psychiatr Res. 1982–1983;17(1):37–49.
- Alexopoulos GS, et al. Cornell Scale for Depression in Dementia. Biol Psychiatry. 1988;23(3):271–284.
- Hamilton M. A rating scale for depression. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1960;23(1):56–62.
