HDRS vs PHQ-9: Ocena Klinicysty a Samoocena Depresji
Skala depresji Hamiltona (HDRS) jest wypełniana przez klinicystę na podstawie wywiadu, natomiast kwestionariusz PHQ-9 wypełnia sam pacjent. Obie metody mierzą nasilenie depresji, ale różnią się celem, czasem wykonania i miejscem w ścieżce diagnostyczno-terapeutycznej.
Skala Depresji Hamiltona (HDRS/HAM-D) — Nasilenie Depresji
HAM-D — kliniczna ocena nasilenia depresji i odpowiedzi na leczenie farmakologiczne
• ze strony przewodu pokarmowego (suchość w ustach, wzdęcia, niestrawność, biegunka, skurcze, odbijanie);
• sercowo-naczyniowe (kołatanie serca, bóle głowy);
• oddechowe (hiperwentylacja, wzdychanie);
• częstotliwość oddawania moczu;
• potliwość.
Porównanie Narzędzi
| Cecha | HDRS-17 | PHQ-9 |
|---|---|---|
| Kto ocenia | Klinicysta | Pacjent |
| Liczba pozycji | 17 | 9 (odpowiadających kryteriom DSM) |
| Zakres punktacji | 0–52 | 0–27 |
| Okres oceny | Ostatni tydzień | Ostatnie 2 tygodnie |
| Czas wykonania | Ok. 15–30 minut | 2–5 minut |
| Główne zastosowanie | Psychiatria, badania kliniczne | Podstawowa opieka zdrowotna, przesiew, monitorowanie |
Progi PHQ-9
| Wynik PHQ-9 | Nasilenie objawów |
|---|---|
| 0–4 | Minimalne |
| 5–9 | Łagodne |
| 10–14 | Umiarkowane |
| 15–19 | Umiarkowanie ciężkie |
| 20–27 | Ciężkie |
Wynik ≥ 10 osiągał w badaniu walidacyjnym czułość i swoistość ok. 88 % dla rozpoznania dużej depresji. Pozycja 9 (myśli o śmierci lub samookaleczeniu) wymaga oceny ryzyka samobójczego niezależnie od łącznego wyniku.
Zalety Oceny Klinicysty (HDRS)
- Uwzględnia obserwowane objawy: spowolnienie psychoruchowe, pobudzenie, wgląd
- Mniej podatna na zaniżanie lub zawyżanie objawów przez pacjenta
- Lepsza w depresji ciężkiej, z objawami psychotycznymi lub z ograniczonym wglądem
- Standard w badaniach rejestracyjnych leków przeciwdepresyjnych
Zalety Samooceny (PHQ-9)
- Szybka, nie wymaga szkolenia personelu
- Może być wypełniana przed wizytą lub zdalnie — ułatwia regularne monitorowanie
- Odzwierciedla subiektywne doświadczenie pacjenta
- Rekomendowana w modelach opieki skoordynowanej (collaborative care) w podstawowej opiece zdrowotnej
Jak Łączyć Obie Metody
- Przesiew w POZ: PHQ-2 lub PHQ-9, a przy dodatnim wyniku pełna ocena kliniczna
- Diagnostyka i ocena nasilenia w psychiatrii: HDRS lub MADRS jako ocena klinicysty
- Monitorowanie leczenia: PHQ-9 przy każdej wizycie oraz okresowo HDRS; rozbieżność wyników (np. niski PHQ-9 przy wysokim HDRS) warto omówić z pacjentem
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy PHQ-9 może zastąpić HDRS w monitorowaniu leczenia? W praktyce ambulatoryjnej PHQ-9 jest wiarygodnym narzędziem do monitorowania zmian nasilenia objawów. W depresji ciężkiej, lekoopornej lub przy ograniczonym wglądzie ocena klinicysty (HDRS) daje pełniejszy obraz.
Czy dodatni wynik PHQ-9 oznacza rozpoznanie depresji? Nie. PHQ-9 jest narzędziem przesiewowym i oceny nasilenia. Rozpoznanie epizodu depresyjnego wymaga oceny klinicznej zgodnej z kryteriami ICD-11 lub DSM-5-TR i wykluczenia innych przyczyn objawów.
Źródła
- Kroenke K, Spitzer RL, Williams JB. The PHQ-9: validity of a brief depression severity measure. J Gen Intern Med. 2001;16(9):606–613.
- Hamilton M. A rating scale for depression. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1960;23(1):56–62.
- Zimmerman M, et al. Severity classification on the Hamilton Depression Rating Scale. J Affect Disord. 2013;150(2):384–388.
