QTc a Leki Przeciwpsychotyczne: Monitorowanie EKG w Psychiatrii
Leki przeciwpsychotyczne należą do najczęstszych przyczyn polekowego wydłużenia odstępu QT w praktyce klinicznej. Ryzyko różni się istotnie między poszczególnymi substancjami i rośnie przy politerapii, zaburzeniach elektrolitowych oraz podawaniu dożylnym, dlatego pomiar QTc powinien być rutynowym elementem bezpiecznej farmakoterapii psychiatrycznej.
Kalkulator QTc (Wzór Bazetta i Fridericii)
Profesjonalne narzędzie do korekcji odstępu QT. Oblicz QTc na podstawie tętna i zapisu EKG.
QTc
Ryzyko Wydłużenia QT wśród Leków Przeciwpsychotycznych
Mechanizmem jest głównie blokada kanału potasowego hERG (prąd IKr). Poniższe zestawienie ma charakter orientacyjny — ryzyko zależy od dawki, stężenia leku i czynników pacjenta:
| Ryzyko względne | Przykłady leków |
|---|---|
| Wyższe | Sertindol, haloperidol (zwłaszcza i.v.), ziprasidon, amisulpryd, chlorpromazyna |
| Umiarkowane | Kwetiapina, olanzapina, rysperydon, paliperydon, klozapina |
| Niższe | Arypiprazol, lurazydon, brekspiprazol, kariprazyna |
W metaanalizie sieciowej Leucht i wsp. (2013) największe wydłużenie QTc obserwowano dla sertindolu, amisulprydu i ziprasidonu, najmniejsze — dla lurazydonu i arypiprazolu. Aktualną klasyfikację ryzyka warto weryfikować w bazie CredibleMeds.
Kiedy Wykonać EKG i Obliczyć QTc
- Przed rozpoczęciem leczenia u pacjentów z chorobą serca, omdleniami w wywiadzie, nagłymi zgonami w rodzinie lub przyjmujących inne leki wydłużające QT
- Po osiągnięciu dawki docelowej leku o wyższym ryzyku
- Przed i w trakcie podawania haloperidolu i.v. — zalecane monitorowanie EKG
- Po dołączeniu leku hamującego metabolizm (np. inhibitory CYP3A4 lub CYP2D6)
- Przy objawach alarmowych: kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenie
- Po przedawkowaniu — obowiązkowo, z monitorowaniem do normalizacji QTc
Przy tachykardii (częstej po klozapinie i kwetiapinie) wzór Bazetta przeszacowuje QTc — preferowany jest wzór Fridericia.
Czynniki Zwiększające Ryzyko Torsades de Pointes
- Płeć żeńska i wiek podeszły
- Hipokaliemia, hipomagnezemia, hipokalcemia
- Bradykardia i zaburzenia przewodzenia
- Niewydolność serca, przerost lewej komory
- Jednoczesne stosowanie kilku leków wydłużających QT (np. z metadonem, citalopramem, makrolidami)
- Niewydolność wątroby lub nerek zwiększająca stężenie leku
- Anoreksja, alkoholizm, niedożywienie
Postępowanie przy Wydłużonym QTc
| QTc | Zalecane postępowanie |
|---|---|
| Prawidłowe | Kontynuacja, kontrola według czynników ryzyka |
| Wydłużone, < 500 ms | Korekta elektrolitów, przegląd interakcji, rozważenie leku o niższym ryzyku |
| ≥ 500 ms lub wzrost o > 60 ms | Odstawienie lub zmiana leku, monitorowanie EKG, konsultacja kardiologiczna |
Decyzję o zmianie leku należy podejmować wspólnie z psychiatrą, uwzględniając ryzyko nawrotu psychozy. Często skuteczną strategią jest zamiana na arypiprazol lub lurazydon.
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy każdy pacjent przyjmujący lek przeciwpsychotyczny wymaga EKG? Nie ma jednolitego wymogu dla wszystkich leków, jednak EKG przed leczeniem jest zalecane u pacjentów z czynnikami ryzyka kardiologicznego, przy lekach o wyższym ryzyku wydłużenia QT oraz przy planowanej politerapii. W wielu ośrodkach wykonuje się je rutynowo ze względu na niski koszt badania.
Czy kwetiapina w małych dawkach nasennych wydłuża QT? W małych dawkach efekt jest zwykle niewielki, ale ryzyko rośnie przy połączeniu z innymi lekami wydłużającymi QT, zaburzeniami elektrolitowymi i w podeszłym wieku. Stosowanie kwetiapiny poza wskazaniami rejestracyjnymi wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka.
Źródła
- Leucht S, et al. Comparative efficacy and tolerability of 15 antipsychotic drugs in schizophrenia: a multiple-treatments meta-analysis. Lancet. 2013;382(9896):951–962.
- Haddad PM, Anderson IM. Antipsychotic-related QTc prolongation, torsade de pointes and sudden death. Drugs. 2002;62(11):1649–1671.
- Drew BJ, et al. Prevention of torsade de pointes in hospital settings: a scientific statement from the American Heart Association and the American College of Cardiology Foundation. Circulation. 2010;121(8):1047–1060.
- Woosley RL, Heise CW, Romero KA. QTdrugs List. CredibleMeds. www.crediblemeds.org
