SCORE2: Jak Rozmawiać z Pacjentem o Ryzyku Sercowo-Naczyniowym
Wynik SCORE2 ma wartość kliniczną tylko wtedy, gdy pacjent go rozumie i na jego podstawie podejmuje decyzje dotyczące stylu życia i leczenia. Wytyczne ESC 2021 dotyczące prewencji podkreślają rolę komunikacji ryzyka i wspólnego podejmowania decyzji, zwłaszcza w sytuacjach, gdy korzyść z farmakoterapii jest umiarkowana.
Kalkulator SCORE2 i SCORE2-OP – 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe (ESC 2021)
Ocena 10-letniego ryzyka sercowo-naczyniowego, cele leczenia
• Kraje niskiego ryzyka: Belgia, Dania, Francja, Izrael, Luksemburg, Norwegia, Hiszpania, Szwajcaria, Holandia i Wielka Brytania;
• Kraje umiarkowanego ryzyka: Austria, Cypr, Finlandia, Niemcy, Grecja, Islandia, Irlandia, Włochy, Malta, Portugalia, San Marino, Słowenia i Szwecja;
• Kraje wysokiego ryzyka: Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czechy, Estonia, Węgry, Kazachstan, Polska, Słowacja i Turcja;
• Kraje bardzo wysokiego ryzyka: Algieria, Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Bułgaria, Egipt, Gruzja, Kirgistan, Łotwa, Liban, Libia, Litwa, Czarnogóra, Maroko, Republika Mołdawii, Rumunia, Federacja Rosyjska, Serbia, Syria, FYROM (Macedonia), Tunezja, Ukraina i Uzbekistan.
SCORE2: 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe
Ryzyko Bezwzględne Zamiast Względnego
Pacjenci lepiej rozumieją liczby bezwzględne i częstości naturalne niż procenty względne:
| Sposób przekazu | Przykład |
|---|---|
| Ryzyko względne (mniej zrozumiałe) | „Statyna zmniejsza ryzyko o ok. 25 %." |
| Ryzyko bezwzględne | „Pani ryzyko w ciągu 10 lat spada z 12 % do ok. 9 %." |
| Częstość naturalna | „Na 100 osób takich jak Pan, w ciągu 10 lat zawału lub udaru dozna ok. 12." |
| Graficzna (piktogram 100 osób) | Zaznaczenie osób, u których wystąpi zdarzenie, z leczeniem i bez |
Warto zawsze podawać ten sam mianownik (np. 100 osób) i ten sam horyzont czasowy (10 lat), aby uniknąć dezorientacji.
Wiek Serca i Ryzyko Całożyciowe
U młodszych pacjentów 10-letnie ryzyko jest często niskie mimo niekorzystnego profilu czynników ryzyka. Wytyczne ESC 2021 wskazują alternatywne formy komunikacji:
- Wiek serca (wiek ryzyka) — wiek osoby z optymalnymi czynnikami ryzyka, która ma takie samo ryzyko jak pacjent. Przykład: „Pana naczynia są w stanie odpowiadającym 58-latkowi, choć ma Pan 46 lat."
- Ryzyko całożyciowe — lepiej oddaje skumulowane skutki długotrwałej ekspozycji na czynniki ryzyka.
- Zyskane lata bez choroby sercowo-naczyniowej — szacowana korzyść z leczenia wyrażona w latach (np. model LIFE-CVD).
Struktura Rozmowy — Praktyczny Schemat
- Zapytaj o oczekiwania i obawy pacjenta dotyczące zdrowia serca
- Przedstaw wynik SCORE2 jako ryzyko bezwzględne z odniesieniem do kategorii dla wieku
- Wskaż modyfikowalne czynniki — palenie, ciśnienie, cholesterol nie-HDL
- Pokaż korzyść z interwencji — jak zmieni się ryzyko po rzuceniu palenia lub obniżeniu LDL-C
- Omów opcje — styl życia, farmakoterapia, ich zalety i działania niepożądane
- Uzgodnij plan i termin ponownej oceny ryzyka
Najczęstsze Błędy w Komunikacji Ryzyka
- Przekazywanie wyłącznie kategorii („ma Pan wysokie ryzyko") bez liczb
- Posługiwanie się wyłącznie redukcją ryzyka względnego
- Pomijanie korzyści ze zmiany stylu życia na rzecz samej farmakoterapii
- Uspokajanie młodego pacjenta niskim 10-letnim ryzykiem mimo wielu czynników ryzyka
- Brak sprawdzenia, czy pacjent zrozumiał informacje (np. metodą „teach-back")
Najczęściej Zadawane Pytania
Jak wyjaśnić pacjentowi, że 8 % ryzyka to dużo? Pomocne jest odniesienie do rówieśników z optymalnymi czynnikami ryzyka oraz przedstawienie wyniku jako częstości naturalnej: „8 na 100 osób z takim samym profilem dozna zawału lub udaru w ciągu 10 lat". Warto też pokazać, o ile ryzyko spadnie po modyfikacji czynników ryzyka.
Czy pacjent może odmówić statyny przy wysokim SCORE2? Tak. Wspólne podejmowanie decyzji zakłada poszanowanie preferencji pacjenta po rzetelnym przedstawieniu korzyści i ryzyka. Warto udokumentować rozmowę, zaproponować intensywną modyfikację stylu życia i wrócić do tematu przy kolejnej wizycie.
Źródła
- Visseren FLJ, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42(34):3227–3337.
- Zipkin DA, et al. Evidence-based risk communication: a systematic review. Ann Intern Med. 2014;161(4):270–280.
- Stacey D, et al. Decision aids for people facing health treatment or screening decisions. Cochrane Database Syst Rev. 2017;4(4):CD001431.
- SCORE2 working group and ESC Cardiovascular risk collaboration. SCORE2 risk prediction algorithms: new models to estimate 10-year risk of cardiovascular disease in Europe. Eur Heart J. 2021;42(25):2439–2454.
