SCORE2 a Palenie Tytoniu: Wpływ Rzucenia Palenia na Ryzyko
Palenie tytoniu jest jednym z pięciu parametrów SCORE2 i jednocześnie najsilniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka, którego eliminacja nie wymaga przewlekłej farmakoterapii. Porównanie wyniku SCORE2 „palący" i „niepalący" u tego samego pacjenta to prosty i przekonujący element motywacji do rzucenia palenia.
Kalkulator SCORE2 i SCORE2-OP – 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe (ESC 2021)
Ocena 10-letniego ryzyka sercowo-naczyniowego, cele leczenia
• Kraje niskiego ryzyka: Belgia, Dania, Francja, Izrael, Luksemburg, Norwegia, Hiszpania, Szwajcaria, Holandia i Wielka Brytania;
• Kraje umiarkowanego ryzyka: Austria, Cypr, Finlandia, Niemcy, Grecja, Islandia, Irlandia, Włochy, Malta, Portugalia, San Marino, Słowenia i Szwecja;
• Kraje wysokiego ryzyka: Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czechy, Estonia, Węgry, Kazachstan, Polska, Słowacja i Turcja;
• Kraje bardzo wysokiego ryzyka: Algieria, Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Bułgaria, Egipt, Gruzja, Kirgistan, Łotwa, Liban, Libia, Litwa, Czarnogóra, Maroko, Republika Mołdawii, Rumunia, Federacja Rosyjska, Serbia, Syria, FYROM (Macedonia), Tunezja, Ukraina i Uzbekistan.
SCORE2: 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe
Jak Palenie Jest Uwzględniane w SCORE2
- Zmienna ma charakter binarny: aktualny palacz / niepalący
- Osoby, które rzuciły palenie, w SCORE2 klasyfikuje się jako niepalące
- Model nie uwzględnia liczby papierosów ani paczkolat — przy intensywnym, wieloletnim paleniu wynik może niedoszacowywać ryzyko
- Względny wpływ palenia na ryzyko jest większy u osób młodszych
Symulacja Efektu Rzucenia Palenia
Najprostszą metodą edukacyjną jest dwukrotne obliczenie SCORE2 dla tego samego pacjenta — z zaznaczonym paleniem i bez niego. U wielu palaczy w wieku 50–69 lat w regionie wysokiego ryzyka, takim jak Polska, różnica pozwala zejść o jedną kategorię ryzyka niżej.
Należy jednak pamiętać, że SCORE2 szacuje ryzyko dla osoby niepalącej — rzeczywista redukcja ryzyka po zaprzestaniu palenia następuje stopniowo, a największa korzyść pojawia się w ciągu pierwszych lat abstynencji.
Zalecenia ESC 2021 Dotyczące Palenia
- Całkowite zaprzestanie palenia jest zalecane u wszystkich palaczy (zalecenie klasy I)
- Zalecane jest łączenie farmakoterapii z interwencjami behawioralnymi
- Należy unikać biernego palenia
- Papierosy elektroniczne mogą być rozważane jako pomoc w rzucaniu palenia, jednak podlegają tym samym ograniczeniom marketingowym co tytoń i nie powinny prowadzić do używania podwójnego
Farmakoterapia Uzależnienia od Nikotyny
| Lek | Uwagi praktyczne |
|---|---|
| Nikotynowa terapia zastępcza (NTZ) | Plastry, gumy, pastylki; skuteczność wyższa przy łączeniu form |
| Wareniklina | Jedna z najskuteczniejszych opcji; bezpieczna u pacjentów z chorobami serca |
| Cytyzyna | Tania, dostępna w Polsce bez recepty; skuteczność potwierdzona w badaniach randomizowanych |
| Bupropion | Alternatywa; uwaga na obniżenie progu drgawkowego |
W badaniu West i wsp. (2011) cytyzyna istotnie zwiększała odsetek długotrwałej abstynencji w porównaniu z placebo, a w badaniu Walker i wsp. (2014) była skuteczniejsza od nikotynowej terapii zastępczej.
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy pacjenta, który rzucił palenie miesiąc temu, należy oznaczyć w SCORE2 jako niepalącego? Formalnie tak, ponieważ model rozróżnia wyłącznie aktualnych palaczy. W praktyce ryzyko po niedawnym zaprzestaniu palenia jest jeszcze podwyższone, dlatego wynik należy interpretować ostrożnie i uwzględnić historię palenia w ocenie klinicznej.
Czy ograniczenie liczby papierosów zmniejsza wynik SCORE2? Nie — model nie rozróżnia intensywności palenia. Również klinicznie ograniczenie palenia daje znacznie mniejszą korzyść niż całkowite zaprzestanie, ponieważ zależność między liczbą papierosów a ryzykiem choroby wieńcowej nie jest liniowa.
Źródła
- Visseren FLJ, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42(34):3227–3337.
- SCORE2 working group and ESC Cardiovascular risk collaboration. SCORE2 risk prediction algorithms: new models to estimate 10-year risk of cardiovascular disease in Europe. Eur Heart J. 2021;42(25):2439–2454.
- West R, et al. Placebo-controlled trial of cytisine for smoking cessation. N Engl J Med. 2011;365(13):1193–1200.
- Walker N, et al. Cytisine versus nicotine for smoking cessation. N Engl J Med. 2014;371(25):2353–2362.
