NEDA-3 και EDSS: Απουσία Ενδείξεων Δραστηριότητας Νόσου στη ΣκΠ
Η έννοια NEDA (No Evidence of Disease Activity) μεταφέρει στη σκλήρυνση κατά πλάκας τη λογική του «θεραπευτικού στόχου», όπως η ύφεση στη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Η EDSS αποτελεί ένα από τα τρία σκέλη του NEDA-3, μαζί με τις υποτροπές και τη μαγνητική τομογραφία. Η τυποποιημένη μέτρηση της EDSS είναι επομένως προϋπόθεση για την αξιόπιστη εκτίμηση του στόχου.
EDSS — Κλίμακα αναπηρίας σκλήρυνσης κατά πλάκας
Εκτεταμένη κλίμακα κατάστασης αναπηρίας (EDSS) για αξιολόγηση σκλήρυνσης κατά πλάκας
Functional systems
Ambulation scoring
Results
Ambulation: 0
FS score: 0
Συνιστώσες NEDA-3 και NEDA-4
| Συνιστώσα | NEDA-3 | NEDA-4 |
|---|---|---|
| Καμία υποτροπή | ✓ | ✓ |
| Καμία επιβεβαιωμένη επιδείνωση EDSS | ✓ | ✓ |
| Καμία νέα/διογκούμενη T2 ή Gd+ βλάβη | ✓ | ✓ |
| Ετήσια απώλεια εγκεφαλικού όγκου < 0,4% | — | ✓ |
Επιβεβαιωμένη επιδείνωση EDSS ορίζεται συνήθως ως αύξηση ≥ 1,5 από EDSS 0, ≥ 1,0 από EDSS 1,0–5,5 ή ≥ 0,5 από EDSS ≥ 6,0, επιβεβαιωμένη μετά από 3 ή 6 μήνες.
Από τις Μελέτες στην Πράξη
- Η έννοια NEDA περιγράφηκε σε post hoc ανάλυση της μελέτης AFFIRM (natalizumab): στα 2 έτη, περίπου 37% των ασθενών υπό natalizumab έναντι 7% υπό εικονικό φάρμακο πληρούσαν τα κριτήρια απουσίας δραστηριότητας.
- Σε μακροχρόνια κοόρτη πραγματικών συνθηκών (Rotstein 2015), μόνο μικρή μειοψηφία ασθενών (< 10%) διατήρησε NEDA-3 στα 7 έτη.
- Η απώλεια NEDA εντός των πρώτων 2 ετών συσχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο μελλοντικής επιδείνωσης αναπηρίας.
Ο Ρόλος της EDSS στο NEDA
- Αρχική μέτρηση: EDSS κατά την έναρξη ή αλλαγή θεραπείας (αναφορά για τη σύγκριση).
- Νέα αρχική μέτρηση (re-baselining): Συνήθως 3–6 μήνες μετά την έναρξη θεραπείας, ώστε να μην αποδίδεται δραστηριότητα πριν από την έναρξη δράσης του φαρμάκου.
- Σειριακή μέτρηση: Κάθε 6–12 μήνες με την ίδια μεθοδολογία.
- Επιβεβαίωση: Κάθε αύξηση πρέπει να επιβεβαιώνεται πριν θεωρηθεί απώλεια NEDA.
Περιορισμοί του NEDA
- Η EDSS έχει χαμηλή ευαισθησία σε χαμηλά επίπεδα αναπηρίας, οπότε το σκέλος αναπηρίας του NEDA μπορεί να παραμένει «αρνητικό» παρά την ήπια πρόοδο.
- Δεν περιλαμβάνει γνωστική λειτουργία, κόπωση ή ποιότητα ζωής.
- Η μέτρηση ατροφίας (NEDA-4) δεν είναι τυποποιημένη στην καθημερινή πράξη.
- Η PIRA μπορεί να εμφανιστεί με ελάχιστη απεικονιστική δραστηριότητα, οπότε η EDSS είναι συχνά το μόνο σκέλος που την αποκαλύπτει.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι το NEDA-3 ρεαλιστικός στόχος για όλους τους ασθενείς; Αποτελεί φιλόδοξο στόχο. Σε πολλούς ασθενείς χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς για τη λήψη αποφάσεων, ενώ η ελάχιστη δραστηριότητα (π.χ. μία νέα T2 βλάβη) αξιολογείται στο κλινικό πλαίσιο.
Μία αύξηση EDSS 1,0 χωρίς επιβεβαίωση σημαίνει απώλεια NEDA; Όχι. Απαιτείται επιβεβαίωση μετά από τουλάχιστον 3–6 μήνες, καθώς η EDSS διακυμαίνεται βραχυπρόθεσμα.
Πρέπει να αλλάζει η θεραπεία σε κάθε απώλεια NEDA; Όχι αυτόματα. Η απόφαση λαμβάνει υπόψη το είδος και τον βαθμό δραστηριότητας, τον χρόνο από την έναρξη θεραπείας και τις επιλογές του ασθενούς.
Πηγές
- Havrdova E, Galetta S, Hutchinson M, et al. Effect of natalizumab on clinical and radiological disease activity in multiple sclerosis: a retrospective analysis of the Natalizumab Safety and Efficacy in Relapsing-Remitting Multiple Sclerosis (AFFIRM) study. Lancet Neurol. 2009;8(3):254-260.
- Kappos L, De Stefano N, Freedman MS, et al. Inclusion of brain volume loss in a revised measure of 'no evidence of disease activity' (NEDA-4) in relapsing-remitting multiple sclerosis. Mult Scler. 2016;22(10):1297-1305.
- Rotstein DL, Healy BC, Malik MT, Chitnis T, Weiner HL. Evaluation of no evidence of disease activity in a 7-year longitudinal multiple sclerosis cohort. JAMA Neurol. 2015;72(2):152-158.
