EDSS στην Παρακολούθηση Εξέλιξης Σκλήρυνσης κατά Πλάκας
Η συστηματική αξιολόγηση EDSS σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της παρακολούθησης ΣκΠ. Επιτρέπει τεκμηριωμένη ανίχνευση επιδείνωσης αναπηρίας, αξιολόγηση θεραπευτικής ανταπόκρισης και έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση.
EDSS — Κλίμακα αναπηρίας σκλήρυνσης κατά πλάκας
Εκτεταμένη κλίμακα κατάστασης αναπηρίας (EDSS) για αξιολόγηση σκλήρυνσης κατά πλάκας
Functional systems
Ambulation scoring
Results
Ambulation: 0
FS score: 0
Συνιστώμενη Συχνότητα Αξιολόγησης EDSS
| Κλινική κατάσταση | Συχνότητα EDSS |
|---|---|
| Νεοδιαγνωσθείσα ΣκΠ | Αρχική + κάθε 3–6 μήνες |
| Σταθερή νόσος υπό DMT | Κάθε 6–12 μήνες |
| Αλλαγή DMT ή ώση | 3 μήνες μετά |
| Ύποπτη επιδείνωση αναπηρίας | Άμεσα + επανέλεγχος σε 12–24 εβδ. |
| Κλινική μελέτη | Βάσει πρωτοκόλλου μελέτης |
Επιβεβαιωμένη Επιδείνωση Αναπηρίας (Confirmed Disability Progression — CDP)
Η CDP ορίζεται ως:
- Αύξηση EDSS ≥ 1,5 βαθμού (εάν αρχική EDSS 0), ≥ 1,0 βαθμό (εάν αρχική EDSS 1,0–5,5) ή ≥ 0,5 βαθμού (εάν αρχική EDSS ≥ 6,0)
- Επιβεβαιωμένη σε επανεκτίμηση μετά 12 εβδομάδες (CDP-12) ή 24 εβδομάδες (CDP-24)
Η CDP-24 είναι πιο αξιόπιστη δείκτης μόνιμης επιδείνωσης, ιδίως σε κλινικές μελέτες.
Διαφοροποίηση Ώσης (Υποτροπής) από Πρόοδο Νόσου
| Χαρακτηριστικό | Ώση (υποτροπή) | Πρόοδος νόσου |
|---|---|---|
| Έναρξη | Οξεία/υποξεία (< 4 εβδ.) | Σταδιακή (> 3–6 μήνες) |
| Διάρκεια | ≥ 24 ώρες, συνήθως ημέρες–εβδομάδες | Επίμονη, χωρίς αποδρομή |
| Ανταπόκριση σε στεροειδή | Τυπικά θετική | Τυπικά χωρίς ανταπόκριση |
| MRI | Συνήθως Gd+ βλάβη | Βλάβες T2 χωρίς Gd+ ή ατροφία |
| EDSS | Ανακτάται μερικώς/πλήρως | Δεν ανακτάται |
Ολοκληρωμένη Παρακολούθηση ΣκΠ: EDSS + MRI + Κλινικά
Η EDSS μόνη δεν αρκεί — η πλήρης παρακολούθηση περιλαμβάνει:
EDSS (κάθε 6–12 μήνες): Νευρολογική αξιολόγηση — ανίχνευση κινητικής επιδείνωσης
MRI εγκεφάλου/νωτιαίου μυελού (ετησίως ή κατά ένδειξη):
- Νέες/διογκούμενες T2 βλάβες
- Gd+ βλάβες (φλεγμονωδής δραστηριότητα)
- Εγκεφαλική ατροφία (δείκτης νευρωνικής απώλειας)
Νευροψυχολογική εκτίμηση (ετησίως ή κατά ένδειξη):
- Symbol Digit Modalities Test (SDMT) — ταχύτητα νοητικής επεξεργασίας
- BICAMS — ολοκληρωμένη γνωστική αξιολόγηση
Αξιολόγηση ποιότητας ζωής:
- MSQoL-54 ή EQ-5D
- Modified Fatigue Impact Scale (MFIS)
Ειδική Παρακολούθηση κατά Τύπο ΣκΠ
RRMS: Εστίαση στις ώσεις, τις νέες MRI βλάβες και τα επίπεδα EDSS.
SPMS: Παρακολούθηση σταδιακής επιδείνωσης EDSS — αξιολόγηση PIRA (Progression Independent of Relapse Activity).
PPMS: Αρχική EDSS και 6μηνιαία επαναξιολόγηση — απουσία ώσεων καθιστά τη σταδιακή EDSS αύξηση πιο διαγνωστικά σημαντική.
Συχνές Ερωτήσεις
Αρκεί η EDSS για να κριθεί αναποτελεσματική η θεραπεία; Όχι — απαιτείται συνδυασμός: κλινικά (ώσεις, EDSS), απεικονιστικά (MRI) και ποιότητα ζωής. Μεμονωμένη αύξηση EDSS πρέπει να επιβεβαιωθεί σε 12–24 εβδομάδες πριν αλλαγή θεραπείας.
Πώς να παρακολουθείται ασθενής EDSS 7,0 σε αμαξίδιο; Σε υψηλά επίπεδα EDSS η κινητικότητα παύει να είναι το κύριο μέτρο — εστίαση στη λειτουργικότητα των χεριών, γνωστική λειτουργία, κατάποση, αναπνευστική λειτουργία και ποιότητα ζωής.
Επηρεάζει η εποχή (θερμοκρασία) την EDSS; Ναι — το φαινόμενο Uhthoff (επιδείνωση νευρολογικών συμπτωμάτων με θερμοκρασία) μπορεί προσωρινά να αυξήσει EDSS το καλοκαίρι. Η αξιολόγηση σε σταθερές συνθήκες (ούτε πολύ ζέστη ούτε κόπωση) δίνει αξιόπιστότερα αποτελέσματα.
Πηγές
- Kurtzke JF. Rating neurologic impairment in multiple sclerosis. Neurology. 1983;33(11):1444–1452.
- Lublin FD, et al. Defining the clinical course of multiple sclerosis. Neurology. 2014;83(3):278–286.
- Montalban X, et al. ECTRIMS/EAN guideline on the pharmacological treatment. Mult Scler. 2018;24(2):96–120.
