EDSS, PIRA και RAW: Επιδείνωση Ανεξάρτητη από Υποτροπές στη ΣκΠ
Παραδοσιακά η αναπηρία στην υποτροπιάζουσα–διαλείπουσα ΣκΠ αποδιδόταν σε ατελή ανάρρωση από υποτροπές. Αναλύσεις μεγάλων κλινικών μελετών έδειξαν ότι σημαντικό μέρος της συσσώρευσης αναπηρίας συμβαίνει χωρίς υποτροπές — φαινόμενο που ονομάζεται PIRA (Progression Independent of Relapse Activity). Η διάκριση μεταξύ PIRA και RAW (Relapse-Associated Worsening) βασίζεται στη σειριακή μέτρηση της EDSS και στον ακριβή χρονισμό των υποτροπών.
EDSS — Κλίμακα αναπηρίας σκλήρυνσης κατά πλάκας
Εκτεταμένη κλίμακα κατάστασης αναπηρίας (EDSS) για αξιολόγηση σκλήρυνσης κατά πλάκας
Functional systems
Ambulation scoring
Results
Ambulation: 0
FS score: 0
Κατώφλια Επιβεβαιωμένης Επιδείνωσης EDSS
| Αρχική (baseline) EDSS | Ελάχιστη αύξηση |
|---|---|
| 0 | ≥ 1,5 |
| 1,0–5,5 | ≥ 1,0 |
| ≥ 6,0 | ≥ 0,5 |
Η αύξηση πρέπει να επιβεβαιώνεται σε επόμενη αξιολόγηση μετά από τουλάχιστον 12 ή 24 εβδομάδες (CDA-12, CDA-24).
Ορισμοί PIRA και RAW
| RAW | PIRA | |
|---|---|---|
| Σχέση με υποτροπή | Η επιδείνωση ξεκινά εντός χρονικού παραθύρου (συνήθως 90 ημερών) από την έναρξη υποτροπής | Η επιδείνωση ξεκινά εκτός του παραθύρου υποτροπής |
| Μηχανισμός | Υπολειμματικό έλλειμμα από φλεγμονώδη βλάβη | Χρόνια νευροεκφύλιση, «λανθάνουσα» φλεγμονή, απώλεια εφεδρείας |
| Ανταπόκριση σε DMT | Μειώνεται σημαντικά με θεραπείες υψηλής αποτελεσματικότητας | Λιγότερο επηρεαζόμενη από τις τρέχουσες DMT |
Στους περισσότερους ορισμούς απαιτείται επίσης η επιβεβαιωτική αξιολόγηση EDSS να γίνεται εκτός διαστήματος 30 ημερών από υποτροπή, ώστε να μην επηρεάζεται από οξύ επεισόδιο. Οι ακριβείς ορισμοί διαφέρουν μεταξύ μελετών, γι' αυτό υπάρχουν προσπάθειες εναρμόνισης.
Τι Έδειξαν οι Μελέτες
Στη συγκεντρωτική ανάλυση των μελετών OPERA I και II (ocrelizumab έναντι ιντερφερόνης β-1a, υποτροπιάζουσα ΣκΠ), η PIRA ευθυνόταν για την πλειονότητα των συμβάντων επιβεβαιωμένης επιδείνωσης αναπηρίας, ενώ η RAW για τη μειονότητα. Το εύρημα αυτό σημαίνει ότι:
- Η απουσία υποτροπών δεν εξασφαλίζει σταθερότητα αναπηρίας.
- Η πρόοδος αρχίζει ήδη από τα πρώτα στάδια της νόσου — η διάκριση μεταξύ «υποτροπιάζουσας» και «προϊούσας» ΣκΠ είναι λιγότερο απόλυτη από ό,τι θεωρούνταν.
- Η τακτική μέτρηση EDSS είναι απαραίτητη ακόμη και σε κλινικά «ήσυχους» ασθενείς.
Πρακτική Εφαρμογή στο Ιατρείο
- Καταγραφή EDSS σε κάθε προγραμματισμένη επίσκεψη (συνήθως κάθε 6–12 μήνες) με τυποποιημένη εξέταση.
- Ακριβής τεκμηρίωση της ημερομηνίας έναρξης κάθε υποτροπής.
- Σε αύξηση EDSS: έλεγχος αν συνέπεσε με υποτροπή, αποκλεισμός ψευδοϋποτροπής (λοίμωξη, πυρετός, θερμότητα) και προγραμματισμός επιβεβαίωσης.
- Συνεκτίμηση με T25FW, 9HPT και SDMT, που μπορεί να ανιχνεύσουν PIRA πριν αλλάξει η EDSS.
- Επιβεβαιωμένη PIRA υπό θεραπεία αποτελεί λόγο επανεκτίμησης της θεραπευτικής στρατηγικής.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι η PIRA συνώνυμη με τη δευτεροπαθώς προϊούσα ΣκΠ; Όχι. Η PIRA είναι συμβάν που μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε φάση της νόσου, ακόμη και πρώιμα. Η SPMS αποτελεί κλινικό φαινότυπο με διαρκή προοδευτική επιδείνωση.
Πώς διακρίνεται η PIRA από την προσωρινή διακύμανση της EDSS; Με την επιβεβαίωση της αύξησης μετά από ≥ 12–24 εβδομάδες και ιδανικά με επαναλαμβανόμενη επιβεβαίωση σε μεταγενέστερες επισκέψεις.
Μπορεί η PIRA να ανιχνευθεί με τη μαγνητική τομογραφία; Δεν υπάρχει καθιερωμένος απεικονιστικός δείκτης. Η επιταχυνόμενη εγκεφαλική ατροφία και οι βραδέως επεκτεινόμενες βλάβες συσχετίζονται με την PIRA, αλλά η διάγνωση παραμένει κλινική.
Πηγές
- Kappos L, Wolinsky JS, Giovannoni G, et al. Contribution of relapse-independent progression vs relapse-associated worsening to overall confirmed disability accumulation in typical relapsing multiple sclerosis in a pooled analysis of 2 randomized clinical trials. JAMA Neurol. 2020;77(9):1132-1140.
- Lublin FD, Reingold SC, Cohen JA, et al. Defining the clinical course of multiple sclerosis: the 2013 revisions. Neurology. 2014;83(3):278-286.
- Kurtzke JF. Rating neurologic impairment in multiple sclerosis: an expanded disability status scale (EDSS). Neurology. 1983;33(11):1444-1452.
