EDSS στην Προϊούσα Σκλήρυνση κατά Πλάκας: PPMS και SPMS
Στις προϊούσες μορφές της σκλήρυνσης κατά πλάκας (ΣκΠ) η αναπηρία συσσωρεύεται σταδιακά, με ή χωρίς υποτροπές. Η EDSS αποτελεί το κύριο εργαλείο τεκμηρίωσης της προόδου, τόσο για τη διάγνωση της δευτεροπαθώς προϊούσας μορφής όσο και για την επιλογή ασθενών για θεραπεία. Οι μελέτες που οδήγησαν στην έγκριση θεραπειών για την προϊούσα ΣκΠ χρησιμοποίησαν την επιβεβαιωμένη επιδείνωση EDSS ως κύριο τελικό σημείο.
EDSS — Κλίμακα αναπηρίας σκλήρυνσης κατά πλάκας
Εκτεταμένη κλίμακα κατάστασης αναπηρίας (EDSS) για αξιολόγηση σκλήρυνσης κατά πλάκας
Functional systems
Ambulation scoring
Results
Ambulation: 0
FS score: 0
Κλινικοί Φαινότυποι κατά Lublin 2014
| Φαινότυπος | Χαρακτηριστικά | Περιγραφικοί προσδιορισμοί |
|---|---|---|
| PPMS | Προοδευτική επιδείνωση από την έναρξη, χωρίς αρχική υποτροπιάζουσα φάση | Ενεργός/μη ενεργός, με/χωρίς πρόοδο |
| SPMS | Προοδευτική επιδείνωση μετά από αρχική υποτροπιάζουσα–διαλείπουσα πορεία | Ενεργός/μη ενεργός, με/χωρίς πρόοδο |
Ενεργός νόσος: υποτροπές ή/και νέες/διογκούμενες T2 ή Gd+ βλάβες στη μαγνητική τομογραφία. Πρόοδος: αντικειμενικά τεκμηριωμένη αύξηση αναπηρίας, συνήθως με EDSS, ανεξάρτητα από υποτροπές, σε ορισμένο χρονικό διάστημα.
Διάγνωση SPMS με την EDSS
Η μετάβαση σε SPMS αναγνωρίζεται συνήθως αναδρομικά. Ένας ευρέως χρησιμοποιούμενος αντικειμενικός ορισμός (Lorscheider 2016) απαιτεί:
- Αύξηση EDSS κατά 1,0 (εάν EDSS ≤ 5,5) ή κατά 0,5 (εάν EDSS ≥ 6,0) χωρίς υποτροπή
- Ελάχιστη EDSS 4,0 και πυραμιδικό λειτουργικό σύστημα ≥ 2
- Επιβεβαίωση της επιδείνωσης μετά από ≥ 3 μήνες
Η συστηματική καταγραφή EDSS σε κάθε επίσκεψη διευκολύνει την έγκαιρη αναγνώριση της μετάβασης.
Βασικές Μελέτες Φάσης 3
| Μελέτη | Πληθυσμός | Εύρος EDSS ένταξης | Κύριο τελικό σημείο | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|---|---|
| ORATORIO (ocrelizumab) | PPMS, 18–55 ετών | 3,0–6,5 | Επιβεβαιωμένη επιδείνωση EDSS στις 12 εβδομάδες | 32,9% έναντι 39,3% με εικονικό φάρμακο (HR 0,76) |
| EXPAND (siponimod) | SPMS, 18–60 ετών | 3,0–6,5 | Επιβεβαιωμένη επιδείνωση EDSS στους 3 μήνες | 26% έναντι 32% με εικονικό φάρμακο (HR 0,79) |
Τα ευρήματα δείχνουν μέτρια αλλά κλινικά σημαντική επιβράδυνση της προόδου. Ο EMA ενέκρινε το ocrelizumab για πρώιμη PPMS με απεικονιστικά χαρακτηριστικά φλεγμονώδους δραστηριότητας και το siponimod για SPMS με ενεργό νόσο (υποτροπές ή απεικονιστική φλεγμονώδη δραστηριότητα).
Πρακτική Σημασία του Εύρους EDSS 3,0–6,5
- Τα δεδομένα αποτελεσματικότητας αφορούν ασθενείς με EDSS 3,0–6,5· σε EDSS ≥ 7,0 δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα.
- Η βαδιστική ικανότητα (EDSS 4,0–6,5) είναι το επίπεδο στο οποίο οι μεταβολές της EDSS ανιχνεύονται πιο αξιόπιστα.
- Στην προϊούσα ΣκΠ η EDSS συμπληρώνεται ιδανικά από το T25FW και το 9HPT, που είναι πιο ευαίσθητα σε μικρές μεταβολές.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί ασθενής με SPMS χωρίς ενεργό νόσο να λάβει siponimod; Η έγκριση του EMA αφορά SPMS με ενεργό νόσο. Σε μη ενεργό SPMS η απόφαση βασίζεται σε εξατομικευμένη εκτίμηση και στις εθνικές οδηγίες.
Πόσο συχνά πρέπει να μετράται η EDSS στην προϊούσα ΣκΠ; Συνήθως κάθε 6–12 μήνες. Κάθε αύξηση πρέπει να επιβεβαιώνεται σε επόμενη επίσκεψη μετά από τουλάχιστον 3–6 μήνες.
Υπάρχει θεραπεία για PPMS σε ασθενή με EDSS 7,0; Οι μελέτες δεν περιέλαβαν τέτοιους ασθενείς. Η έμφαση μετατοπίζεται στη συμπτωματική αγωγή, την αποκατάσταση και τη διατήρηση της λειτουργίας των άνω άκρων.
Πηγές
- Montalban X, Hauser SL, Kappos L, et al. Ocrelizumab versus placebo in primary progressive multiple sclerosis. N Engl J Med. 2017;376(3):209-220.
- Kappos L, Bar-Or A, Cree BAC, et al. Siponimod versus placebo in secondary progressive multiple sclerosis (EXPAND): a double-blind, randomised, phase 3 study. Lancet. 2018;391(10127):1263-1273.
- Lublin FD, Reingold SC, Cohen JA, et al. Defining the clinical course of multiple sclerosis: the 2013 revisions. Neurology. 2014;83(3):278-286.
- Lorscheider J, Buzzard K, Jokubaitis V, et al. Defining secondary progressive multiple sclerosis. Brain. 2016;139(Pt 9):2395-2405.
