CAT Upitnik u Paliativnoj Skrbi i Uznapredovaloj KOPB-u
Bolesnici s uznapredovalim KOPB-om (GOLD III-IV, FEV1 < 50 %) i visokim CAT zbrojem (> 20) predstavljaju skupinu s izrazitim simptomatskim teretom, čestim hospitalizacijama i smanjena prognozom. CAT je koristan alat za prepoznavanje onih kojima palativni pristup može poboljšati kvalitetu života.
CAT kao Pokazatelj Potrebe za Paliativnom Skrbi
GOLD smjernice preporučuju razmatranje paliativnih intervencija kada:
| Kriterij | Klinički zaključak |
|---|---|
| CAT > 20 uz GOLD III-IV | Visok simptomatski teret, razmotriti paliativni pristup |
| ≥ 3 hospitalizacije/godinu | Progresija unatoč optimalnoj terapiji |
| Potreba za LTOT (dugotrajna O₂ terapija) | Respiracijska insuficijencija |
| Kacheksija, progresivan gubitak mase | Sistemski znaci uznapredovale bolesti |
Identificiranje tih bolesnika rano omogućuje proaktivno planiranje skrbi, uključujući razgovor o naprednim direktivama i ciljevima liječenja.
Simptomi Koji Se Prate CAT-om u Paliativnom Kontekstu
U uznapredovaloj KOPB-u CAT čestice 4 (zaduha pri naporu), 7 (san) i 8 (energija) najčešće su pogođene i odražavaju simptomatski profil karakterističan za kraj života. Uz CAT, preporuča se dopunska procjena:
- Intenzitet dispneje u mirovanju (VAS skala, paliatina procjena)
- Anksioznost i depresija (GAD-7, PHQ-9) — izrazito česte u uznapredovaloj KOPB-u
- Nutritivni status (NRS-2002)
- Socijalna podrška i preferencije bolesnika
CAT - Test za procjenu KOPB
COPD Assessment Test (CAT)
Za svaku tvrdnju navedenu ispod, označite kućicu koja Vas trenutno najbolje opisuje.
5 = Stalno kašljem
5 = Moja su pluća u cijelosti puna sekreta (sluzi)
5 = Osjećam jako stezanje u prsnom košu
5 = Kada se penjem uzbrdo ili po stepenicama jako mi nedostaje zraka
5 = Vrlo sam ograničen/ograničena u obavljanju kućanskih aktivnosti
5 = Uopće nemam povjerenja kad izlazim iz kuće zbog svoje plućne bolesti
5 = Ne spavam čvrsto zbog svoje plućne bolesti
5 = Uopće nemam energije
© 2009 GlaxoSmithKline. All rights reserved.
Final Croatian (Croatia) CAT, 29th October 2010.
Farmakološki i Nefarmakološki Pristup Simptomima
Dispneja u uznapredovaloj KOPB-u:
- Morfin u niskim dozama (p.o. ili s.c.) smanjuje percepciju dispneje bez klinički relevantne respiracijske depresije u iskusnih ruku
- Benzodijazepini za anksiozno-dispnejni sindrom
- Visoki protok O₂ koristan samo ako je bolesnik hipoksičan (SpO₂ < 88 %)
Nefarmakološki pristup:
- Ručni ventilator (fan therapy) — dokazan učinak na dispneju
- Položaj tijela (sjedenje, nagnutost prema naprijed)
- Smanjenje anksioznosti kroz edukaciju i psihološku podršku
Ograničenja
- CAT nije validiran kao specifičan paliativni instrument — radi se o adaptiranoj primjeni za tu kliničku situaciju
- Visoki CAT u uznapredovaloj KOPB-u može odražavati nepopravljivu bolest, a ne neuspjeh terapije
- Odluka o paliativnoj skrbi temelji se na holističkoj procjeni — CAT je jedan od parametara, ne jedini
Često Postavljana Pitanja
Kada je pravi trenutak za razgovor o paliativnoj skrbi u KOPB-u?
Preporuča se proaktivni razgovor o ciljevima liječenja kod bolesnika s CAT > 20 i FEV1 < 30 %, višestrukim hospitalizacijama ili potrebom za LTOT-om. Čekanje na "pravi trenutak" često rezultira kasnom integracijom paliativnih intervencija.
Može li CAT biti koristan u procjeni u hospicijskom okruženju?
Da, ali uz prilagodbu — neke čestice (penjanje stepenicama, napor) nisu primjenjive kod nepokretnih bolesnika. Evaluacija se fokusira na čestice kašlja, iskašljaja, sna i energije.
Smije li se koristiti morfin za dispneju u KOPB-u?
Da, u niskim dozama i uz pažljiv nadzor. Randomizirana istraživanja pokazuju da morfin (2,5-5 mg p.o.) smanjuje intenzitet dispneje u mirovanju bez klinički relevantnog pada SpO₂ kod bolesnika koji nisu na mehaničkoj ventilaciji.
Izvori
- GOLD: Global Strategy for the Prevention, Diagnosis and Management of COPD (2024)
- Lanken PN, et al. Palliative Care for Patients with Respiratory Diseases and Critical Illnesses. Am J Respir Crit Care Med. 2008;177(8):912-927.
- Rocker GM, et al. Palliative Care in Advanced COPD: An Official ATS/ERS Workshop Report. Eur Respir J. 2016.
