NRS-2002 i Odabir Između Enteralne i Parenteralne Prehrane
NRS-2002 identificira bolesnike s nutritivnim rizikom — sljedeći korak je odluka o modalitetu nutritivne potpore. ESPEN smjernice jednoznačno preferiraju enteralnu prehranu (EP) kao fiziološkiji pristup s manjim komplikacijama, a parenteralnu prehranu (PN) rezerviraju za situacije gdje EP nije moguća ili dostatna.
Procijenite nutritivni rizik →
Algoritam Odabira Modaliteta
NRS-2002 ≥ 3 → Indicirana nutritivna potpora
↓
Je li GI trakt funkcionalan?
Da → Enteralna prehrana (EP)
Ne → Parenteralna prehrana (PN)
↓ (EP)
Je li peroralni unos dovoljan (≥ 60 % potreba)?
Da → Oralni nutritivni suplementi (ONS)
Ne → Nazogastrična sonda ili PEG/PEJ
↓ (EP neadekvatna)
Kombiniraj EP + supplemental PN
Usporedba Enteralne i Parenteralne Prehrane
| Karakteristika | Enteralna prehrana | Parenteralna prehrana |
|---|---|---|
| Fiziološnost | Da (potiče crijevnu peristaltiku) | Ne (zaobilazi GI trakt) |
| Troškovi | Niži | Viši (2-3×) |
| Rizik infekcije | Niži (aspiracijska pneumonija) | Viši (kateterska sepsa 3-7 %) |
| Indikacija | Funkcionalan GI trakt | Ileus, intestinalna neprohodnost, malabsorpcija |
| Crijevna atrofija | Sprječava | Ne sprječava (intestinalna neaktivnost) |
NRS 2002
Procjena nutritivnog rizika među hospitaliziranim bolesnicima
Inicijalni probir
Indikacije za Parenteralnu Prehranu
Apsolutne:
- Intestinalna opstrukcija / ileus
- Kratko crijevni sindrom (mala rezidualna dužina < 100 cm)
- Gastrointestinalna fistula visokog output-a (> 500 mL/dan)
- Teška malabsorpcija (Crohnova bolest, radijacijski enteritis)
Relativne (supplemental PN):
- EP osigurava < 60 % nutritivnih potreba ≥ 3-5 dana
- Aspiracijska pneumonija koja zahtijeva EP prekid
- Poslijeoperativni rani period (odgoda enteralnog pristupa)
Enteralni Putovi Pristupa
| Put pristupa | Indikacija |
|---|---|
| Oralni nutritivni suplementi | NRS ≥ 3 uz djelomično funkcionalnu peroralnu prehranu |
| Nazogastrična sonda (NGS) | Kratkotrajna EP (< 4-6 tjedana), uredna gastrična motilitet |
| Nazojejunalna sonda (NJS) | Visoki aspiracijski rizik, gastropareza, akutni pankreatitis |
| PEG (perkutana endoskopska gastrostomija) | Dugotrajna EP (> 4-6 tjedana), disfagija |
| PEJ (jejunostomija) | Post-gastrektomija, gastropareza, rak gušterače |
Ograničenja
- Kombinirana PN + EP nije superiornija od same EP u većini slučajeva u prvih 7 dana hospitalizacije
- Rana PN (< 48 h) u akutno bolesnih može biti štetna (EPANIC studija — viši mortalitet u ranoj PN skupini)
- Gastrična rezidualna zapremina > 500 mL nije sama po sebi indikacija za prekid EP — klinička procjena je ključna
Često Postavljana Pitanja
Kada početi parenteralnu prehranu ako enteralni pristup ne uspijeva?
ESPEN preporuča supplementalnu PN dodati EP kada EP osigurava < 60 % potreba nakon 3-5 dana optimizacije. U visoko-rizičnih bolesnika (NRS ≥ 5) prag je rastriji (2-3 dana). U nisko-rizičnih (NRS 3-4) može se čekati 7 dana.
Može li se PN primjenjivati perifernim venskim putem?
Periferna PN (osmolarnost < 900 mOsmol/L) moguća je kratkoročno (< 7-10 dana) uz smanjenu kalorijsku gustoću. Centralni venski kateter (CVC) ili PICC je standard za kompletnu PN.
Koje su najčešće metaboličke komplikacije PN-a?
Hiperkalijemija (bubrežna insuficijencija), hiperglikemija (stres + glukoza infuzija), hiperfosfatemija, refeeding sindrom (pri naglom uvođenju u pothranjenih). Dnevno praćenje elektrolita i glukoze je standard u prvih tjedan dana PN-a.
Izvori
- Singer P, et al. ESPEN guideline on clinical nutrition in the intensive care unit. Clin Nutr. 2019.
- Kondrup J, et al. ESPEN guidelines for nutrition screening 2002. Clin Nutr. 2003.
- Casaer MP, et al. Early versus late parenteral nutrition in critically ill adults (EPANIC). N Engl J Med. 2011.
