Filtracja Kłębuszkowa: Wzór i Szacowanie GFR z Kreatyniny
Filtracja kłębuszkowa (GFR) jest podstawowym wskaźnikiem czynności wydalniczej nerek. Pomiar bezpośredni przy użyciu egzogennych markerów jest zastrzeżony dla badań naukowych; w praktyce klinicznej stosuje się szacunkowe wzory (eGFR) oparte na stężeniu kreatyniny lub cystatyny C w surowicy.
Metody Szacowania GFR
| Metoda | Marker | Zastosowanie kliniczne |
|---|---|---|
| CKD-EPI (kreatynina) | Kreatynina, wiek, płeć | Rutynowe oznaczanie w laboratorium |
| CKD-EPI (kreatynina + cys-C) | Kreatynina + cystatyna C | Przy granicznych wartościach eGFR |
| MDRD | Kreatynina, wiek, płeć | Historyczny, wciąż stosowany |
| Cockcroft-Gault | Kreatynina, wiek, płeć, masa ciała | Dawkowanie leków (farmakologia) |
| Pomiar z inuliną | Egzogenny marker | Badania naukowe |
Kalkulator eGFR — CKD-EPI 2021 i MDRD
Obliczanie eGFR wg równań CKD-EPI 2021 i MDRD — stadium PChN i dawkowanie leków w niewydolności nerek
Kiedy Stosować Kalkulator eGFR
- Przy interpretacji każdego wynik kreatyniny: sam wynik kreatyniny bez kontekstu wieku i płci jest niepełny
- Przy ocenie funkcji nerek przed lekami nefrotoksycznymi (aminoglikozydy, cisplatyna, NLPZ)
- Przy decyzji o modyfikacji dawek leków (np. metformina < 30, dabigatran < 30)
- Przy ocenie postępu CKD w porównaniu z poprzednim wynikiem eGFR
- Przy kwalifikacji do badań radiologicznych z kontrastem jodowym
Ograniczenia
- eGFR jest szacowaniem opartym na założeniu stanu stacjonarnego kreatyniny; w ONN wyniki są mylące
- Wzory są mniej dokładne przy ekstremalnej masie mięśniowej (kulturyści, wyniszczenie, amputacje)
- Dieta bogata w mięso zwiększa kreatynurinę, a dieta wegańska ją obniża, co wpływa na eGFR bez związku z rzeczywistą filtracją
Często Zadawane Pytania
Dlaczego wzór Cockcroft-Gault jest preferowany przy dawkowaniu leków? Wzór Cockcroft-Gault oblicza klirens kreatyniny (CrCl) w ml/min, bez korekty do powierzchni ciała, i lepiej odzwierciedla rzeczywistą eliminację nerkową leku u konkretnego pacjenta z jego masą ciała. Ulotki leków zazwyczaj podają progi dawkowania dla CrCl wg Cockcroft-Gault, a nie dla eGFR wg CKD-EPI.
Jak eGFR zmienia się fizjologicznie z wiekiem? GFR fizjologicznie spada ok. 1 ml/min/1,73 m² na rok po 40. r.ż. U 80-latka z kreatyniną 1,0 mg/dL eGFR może wynosić ok. 60 ml/min/1,73 m², co odpowiada CKD G2. Ocena, czy jest to związane z wiekiem czy z patologią, wymaga analizy ACR i historii klinicznej.
Jak interpretować eGFR 58 vs. 62 ml/min/1,73 m² — czy różnica jest klinicznie istotna? Różnica 4 ml/min/1,73 m² przy tej wartości przekracza granicę CKD G2/G3a i może wpływać na klasyfikację i dalsze postępowanie. Jednak precyzja wzorów CKD-EPI wynosi ok. ±15–20% przy wartościach w tym zakresie. Decyzję o klasyfikacji wspiera ponowny pomiar po 3 miesiącach.
Źródła
- Levey AS, et al. A new equation to estimate glomerular filtration rate. Ann Intern Med. 2009;150(9):604-612.
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). 2012 CKD Clinical Practice Guideline. Kidney Int Suppl. 2013;3(1):1-150.
