Score Genewski i Zatorowość Płucna Pooperacyjna
Okres pooperacyjny jest stanem wysokiego ryzyka zakrzepowo-zatorowego — i jednocześnie kontekstem, gdzie stosowanie score genewskiego jest utrudnione przez zmiany fizjologiczne po zabiegu.
Skala Wellsa / Genewska — Ryzyko Zatorowości Płucnej
Ocena klinicznego prawdopodobieństwa zatorowości płucnej — wg wytycznych ESC 2019
Poprawioną skalę genewską (Le Gal i in., 2006) zastosowano w wersji 3-poziomowej, natomiast uproszczoną, poprawioną skalę genewską (Klok i in., 2008) zastosowano w wersji dwupoziomowej.
Dlaczego Kontekst Pooperacyjny Utrudnia Diagnostykę EP
1. D-dimery systematycznie podwyższone po operacji:
- Sam akt chirurgiczny generuje reakcję fibrynolityczną → D-dimery podwyższone przez 2–4 tygodnie
- Klasyczny próg (500 ng/mL) bezużyteczny → czułość zachowana, swoistość zerowa
- Dostosowanie do wieku nie kompensuje tego efektu
2. Tachykardia i tachypnea częste pooperacyjnie:
- Mogą mieć inne przyczyny (ból, anemia, anestezja)
- Zawyżają score genewski niezależnie od rozpoznania EP
3. Unieruchomienie pooperacyjne:
- Element „chirurgia/złamanie < 1 miesiąc" (+3 punkty) jest quasi-systemowo dodatni
- Automatycznie podwyższa score genewski
Score Genewski w Kontekście Pooperacyjnym
Score genewski pozostaje przydatny do klinicznej kwantyfikacji podejrzenia EP, nawet jeśli D-dimery mają ograniczoną wartość.
Niskie prawdopodobieństwo (score 0–3):
- W bezpośrednim okresie pooperacyjnym (< 2 tygodnie): prawdziwe niskie prawdopodobieństwo nawet przy D-dimerach dodatnich
- AngioCT tylko przy specyficznych objawach
Pośrednie do wysokiego prawdopodobieństwo (≥ 4):
- AngioCT wskazane bez oczekiwania na D-dimery
- D-dimery nie wnoszą wartości przy pooperacyjnej EP z pośrednim/wysokim score
Chirurgia Ortopedyczna — Szczególny Kontekst
Chirurgia protezoplastyczna (biodra, kolana) jest związana z najwyższym ryzykiem EP (4–10 % bez profilaktyki):
- Profilaktyka przedłużona (35 dni) DOAC zalecana
- Przy podejrzeniu EP mimo profilaktyki: angioCT od razu (D-dimery bezużyteczne)
- Sprawdzić adherencję do profilaktyki przed rozpoznaniem jej niepowodzenia
Najczęściej Zadawane Pytania
D5 po chirurgii stawu biodrowego, tachykardia 110/min, score Genewski = 6 — co robić? Pośrednie prawdopodobieństwo. D-dimery będą prawie pewnie dodatnie (pooperacyjne) → AngioCT bezpośrednio. Nie tracić czasu na D-dimery bezpośrednio po operacji przy tym poziomie score.
Echo-doppler żył kończyn dolnych przydatne pooperacyjnie? Tak — potwierdzona TVP proksymalna → leczenie przeciwzakrzepowe bez angioCT. Ujemne echo-doppler nie wyklucza EP.
Źródła
- Le Gal G, et al. Prediction of pulmonary embolism in the emergency department: the revised Geneva score. Ann Intern Med. 2006;144(3):165–171.
- Konstantinides SV, et al. 2019 ESC Guidelines. Eur Heart J. 2020;41(4):543–603.
- Caprini JA. Thrombosis risk assessment as a guide to quality patient care. Dis Mon. 2005;51(2–3):70–78.
