eGFR w Cukrzycy i Nadciśnieniu: Monitorowanie Funkcji Nerek
Cukrzyca i nadciśnienie tętnicze są najczęstszymi przyczynami przewlekłej choroby nerek w Europie. Regularna ocena eGFR łącznie z albuminurią pozwala wcześnie wykryć uszkodzenie nerek, ocenić tempo progresji i dobrać leczenie o udowodnionym działaniu nefroprotekcyjnym.
Kalkulator eGFR — CKD-EPI 2021 i MDRD
Obliczanie eGFR wg równań CKD-EPI 2021 i MDRD — stadium PChN i dawkowanie leków w niewydolności nerek
Badania Przesiewowe
- Cukrzyca typu 2: eGFR i wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (UACR) w chwili rozpoznania, a następnie co najmniej raz w roku
- Cukrzyca typu 1: corocznie, począwszy od 5 lat trwania choroby
- Nadciśnienie tętnicze: eGFR i UACR przy rozpoznaniu oraz okresowo w trakcie leczenia
- Rozpoznanie CKD wymaga utrzymywania się nieprawidłowości przez > 3 miesiące
Częstość Monitorowania wg Kategorii G i A (KDIGO)
Liczba oznaczeń eGFR i UACR w ciągu roku:
| Kategoria eGFR | A1 (< 30 mg/g) | A2 (30–300 mg/g) | A3 (> 300 mg/g) |
|---|---|---|---|
| G1–G2 (≥ 60) | 1 | 1 | 2 |
| G3a (45–59) | 1 | 2 | 3 |
| G3b (30–44) | 2 | 3 | 3 |
| G4 (15–29) | 3 | 3 | ≥ 4 |
| G5 (< 15) | ≥ 4 | ≥ 4 | ≥ 4 |
Szybka progresja CKD to trwały spadek eGFR o > 5 ml/min/1,73 m² na rok — wskazanie do intensyfikacji leczenia i rozważenia konsultacji nefrologicznej.
Leczenie Nefroprotekcyjne a Progi eGFR
| Lek / grupa | Wskazanie i próg eGFR |
|---|---|
| iSGLT2 (flozyny) | CKD z cukrzycą typu 2: rozpoczęcie przy eGFR ≥ 20; kontynuacja do dializy |
| iACE / sartany | Nadciśnienie z albuminurią; zaakceptowany spadek eGFR do 30 % po włączeniu |
| Finerenon | Cukrzyca typu 2, eGFR ≥ 25, UACR ≥ 30 mg/g, prawidłowe stężenie potasu |
| Agonista GLP-1 (długo działający) | Cukrzyca typu 2 i CKD, gdy cel glikemii nie jest osiągnięty mimo metforminy i iSGLT2 |
| Metformina | eGFR ≥ 45: pełna dawka; 30–44: redukcja dawki; < 30: odstawienie |
Interpretacja Zmian eGFR w Trakcie Leczenia
- Początkowy spadek eGFR po włączeniu iSGLT2 lub iACE/sartanu (zwykle o kilka ml/min) ma charakter hemodynamiczny i nie jest powodem do odstawienia leku
- Spadek > 30 % wymaga oceny przyczyn: hipowolemii, leków nefrotoksycznych (NLPZ), zwężenia tętnic nerkowych
- Kontrola eGFR i potasu zalecana jest 2–4 tygodnie po włączeniu lub zwiększeniu dawki iACE/sartanu i finerenonu
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy sam eGFR wystarczy do monitorowania pacjenta z cukrzycą? Nie. Albuminuria często pojawia się przed spadkiem eGFR i jest silnym, niezależnym czynnikiem ryzyka progresji CKD oraz zdarzeń sercowo-naczyniowych. KDIGO zaleca łączną ocenę eGFR i UACR.
Jaki jest docelowy poziom ciśnienia u pacjenta z CKD? KDIGO 2021 sugeruje skurczowe ciśnienie < 120 mmHg przy standaryzowanym pomiarze, jeśli jest tolerowane. Wytyczne ESC 2024 zalecają u większości pacjentów wartość 120–129 mmHg, z indywidualizacją u osób starszych i kruchych.
Źródła
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117–S314.
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Diabetes Work Group. KDIGO 2022 Clinical Practice Guideline for Diabetes Management in Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2022;102(5S):S1–S127.
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Blood Pressure Work Group. KDIGO 2021 Clinical Practice Guideline for the Management of Blood Pressure in Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2021;99(3S):S1–S87.
