Cystatyna C i eGFR: Kiedy Stosować Zamiast Kreatyniny
Cystatyna C to niskocząsteczkowe białko wytwarzane przez wszystkie komórki jądrzaste, swobodnie filtrowane w kłębuszkach. W przeciwieństwie do kreatyniny jej stężenie w niewielkim stopniu zależy od masy mięśniowej i diety, dlatego jest cennym uzupełnieniem oceny eGFR w sytuacjach, w których wzory kreatyninowe zawodzą.
Kalkulator eGFR — CKD-EPI 2021 i MDRD
Obliczanie eGFR wg równań CKD-EPI 2021 i MDRD — stadium PChN i dawkowanie leków w niewydolności nerek
Kreatynina a Cystatyna C
| Cecha | Kreatynina | Cystatyna C |
|---|---|---|
| Źródło | Mięśnie szkieletowe | Wszystkie komórki jądrzaste |
| Wpływ masy mięśniowej | Duży | Niewielki |
| Wpływ diety (mięso, suplementy kreatyny) | Istotny | Minimalny |
| Czynniki zakłócające | Leki hamujące sekrecję cewkową (np. trimetoprim) | Glikokortykosteroidy, choroby tarczycy, stan zapalny, otyłość, palenie |
| Dostępność i koszt | Powszechna, tania | Ograniczona, droższa |
Wskazania do Oznaczenia Cystatyny C wg KDIGO 2024
- Potwierdzenie CKD u dorosłych z eGFRcr 45–59 ml/min/1,73 m² bez innych markerów uszkodzenia nerek (np. albuminurii)
- Nietypowa masa mięśniowa: sarkopenia, kacheksja, amputacje, paraplegia, bardzo duża masa mięśniowa u sportowców
- Dieta wegetariańska/wegańska lub stosowanie suplementów kreatyny
- Choroby przewlekłe z wyniszczeniem: marskość wątroby, nowotwory, niewydolność serca
- Dawkowanie leków o wąskim indeksie terapeutycznym, gdy wymagana jest większa dokładność
Wzory i Interpretacja Wyniku
- eGFRcys (CKD-EPI 2012) — oparty wyłącznie na cystatynie C
- eGFRcr-cys (CKD-EPI 2012 lub 2021, bez współczynnika rasy) — łączy oba markery i jest najdokładniejszy w większości populacji
Rozbieżność między eGFRcr a eGFRcys jest informacją kliniczną. Gdy eGFRcys jest wyraźnie niższy od eGFRcr, należy podejrzewać przeszacowanie funkcji nerek przez kreatyninę (np. sarkopenia). Wówczas do decyzji klinicznych preferuje się eGFRcr-cys. Badania kohortowe wskazują też, że duża rozbieżność na korzyść eGFRcr wiąże się z gorszym rokowaniem.
Ograniczenia Cystatyny C
- Wyższe stężenia przy nadczynności tarczycy, stosowaniu glikokortykosteroidów i w stanach zapalnych
- Niższe stężenia przy niedoczynności tarczycy
- Brak pełnej standaryzacji między laboratoriami w przeszłości — obecnie zalecana kalibracja do materiału referencyjnego ERM-DA471/IFCC
- Tak jak kreatynina, nie odzwierciedla wiarygodnie funkcji nerek w AKI przed osiągnięciem stanu stacjonarnego
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy cystatyna C powinna zastąpić kreatyninę w rutynowej diagnostyce? Nie. KDIGO 2024 zaleca kreatyninę jako badanie pierwszego wyboru, a cystatynę C jako badanie uzupełniające w sytuacjach, w których eGFRcr jest mniej wiarygodny lub od wyniku zależą ważne decyzje (np. stadium CKD, dawkowanie leków, kwalifikacja do zabiegów).
Czy wynik eGFRcr-cys może zmienić stadium CKD? Tak. U części pacjentów z eGFRcr 45–59 bez albuminurii eGFRcr-cys wynosi ≥ 60 ml/min/1,73 m², co nie potwierdza rozpoznania CKD. U innych, np. z sarkopenią, eGFRcr-cys ujawnia bardziej zaawansowaną dysfunkcję nerek.
Źródła
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117–S314.
- Inker LA, et al. Estimating glomerular filtration rate from serum creatinine and cystatin C. N Engl J Med. 2012;367(1):20–29.
- Inker LA, et al. New creatinine- and cystatin C–based equations to estimate GFR without race. N Engl J Med. 2021;385(19):1737–1749.
