eGFR przed Badaniem z Kontrastem: Profilaktyka Nefropatii Pokontrastowej
Ocena eGFR przed podaniem jodowego środka kontrastowego pozwala zidentyfikować pacjentów zagrożonych pokontrastowym ostrym uszkodzeniem nerek (PC-AKI). Aktualne zalecenia ESUR wskazują, że ryzyko to jest istotne głównie przy znacznie obniżonej filtracji, a rutynowa profilaktyka u wszystkich pacjentów z CKD nie jest potrzebna.
Kalkulator eGFR — CKD-EPI 2021 i MDRD
Obliczanie eGFR wg równań CKD-EPI 2021 i MDRD — stadium PChN i dawkowanie leków w niewydolności nerek
Definicja PC-AKI
Wg ESUR (2018) pokontrastowe ostre uszkodzenie nerek rozpoznaje się, gdy w ciągu 48–72 godzin po podaniu kontrastu:
- stężenie kreatyniny wzrośnie o ≥ 0,3 mg/dl (≥ 26,5 µmol/l) w ciągu 48 godzin, lub
- stężenie kreatyniny wzrośnie ≥ 1,5-krotnie w stosunku do wartości wyjściowej w ciągu 7 dni
Nowsze badania z grupami kontrolnymi pokazują, że część wcześniej przypisywanych kontrastowi przypadków AKI wynika z samej choroby podstawowej.
Progi eGFR a Ryzyko PC-AKI (ESUR)
| Droga podania kontrastu | Próg zwiększonego ryzyka |
|---|---|
| Dożylnie lub dotętniczo z drugim przejściem przez nerki | eGFR < 30 ml/min/1,73 m² |
| Dotętniczo z pierwszym przejściem przez nerki (np. koronarografia, tętnice nerkowe) | eGFR < 45 ml/min/1,73 m² |
| Pacjent z rozpoznanym AKI | Niezależnie od eGFR |
eGFR powinien być aktualny: u pacjentów stabilnych zwykle z ostatnich 3 miesięcy, a przy ostrej chorobie lub hospitalizacji — z ostatnich 7 dni.
Profilaktyka u Pacjentów z Grupy Ryzyka
- Nawodnienie dożylne: 0,9 % NaCl 1,0–1,5 ml/kg/h przez 3–4 godziny przed i 4–6 godzin po badaniu, lub 1,4 % wodorowęglan sodu 3 ml/kg/h przez 1 godzinę przed badaniem
- Najmniejsza skuteczna dawka kontrastu niskoosmolalnego lub izoosmolalnego
- Unikanie leków nefrotoksycznych (NLPZ, aminoglikozydy) w okresie okołozabiegowym
- N-acetylocysteina — nie jest zalecana ze względu na brak udowodnionej skuteczności
Badanie AMACING wykazało, że u pacjentów z eGFR 30–59 ml/min/1,73 m² rutynowe nawodnienie nie było lepsze od braku profilaktyki, co wspiera ograniczenie nawodnienia do grup najwyższego ryzyka.
Metformina a Kontrast Jodowy
| Sytuacja | Postępowanie |
|---|---|
| eGFR ≥ 30, kontrast dożylnie | Kontynuacja metforminy |
| eGFR < 30, AKI lub kontrast dotętniczo (1. przejście) przy eGFR < 45 | Odstawienie w dniu badania; kontrola eGFR po 48 h, wznowienie przy stabilnej funkcji nerek |
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy pacjent dializowany wymaga dodatkowej dializy po kontraście? Nie — ESUR nie zaleca planowania dodatkowej sesji dializy wyłącznie z powodu podania kontrastu. U pacjentów z zachowaną resztkową diurezą warto jednak rozważyć ochronę tej funkcji.
Czy trzeba kontrolować kreatyninę po każdym badaniu z kontrastem? Kontrola po 48–72 godzinach jest zalecana u pacjentów z grupy ryzyka (eGFR poniżej progów ESUR lub AKI). U pacjentów z prawidłową funkcją nerek rutynowa kontrola nie jest potrzebna.
Źródła
- van der Molen AJ, et al. Post-contrast acute kidney injury — Part 1: Definition, clinical features, incidence, role of contrast medium and risk factors. Eur Radiol. 2018;28(7):2845–2855.
- van der Molen AJ, et al. Post-contrast acute kidney injury. Part 2: risk stratification, role of hydration and other prophylactic measures, patients taking metformin and chronic dialysis patients. Eur Radiol. 2018;28(7):2856–2869.
- Nijssen EC, et al. Prophylactic hydration to protect renal function from intravascular iodinated contrast material in patients at high risk of contrast-induced nephropathy (AMACING). Lancet. 2017;389(10076):1312–1322.
