eGFR u Osób Starszych: Sarkopenia, Kreatynina i Interpretacja Wyniku
Filtracja kłębuszkowa fizjologicznie zmniejsza się z wiekiem, a jednocześnie u seniorów spada masa mięśniowa, która determinuje stężenie kreatyniny. W efekcie eGFR oparty na kreatyninie może u osób starszych istotnie przeszacowywać rzeczywistą funkcję nerek, co ma bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa farmakoterapii.
Kalkulator eGFR — CKD-EPI 2021 i MDRD
Obliczanie eGFR wg równań CKD-EPI 2021 i MDRD — stadium PChN i dawkowanie leków w niewydolności nerek
Dlaczego Kreatynina Myli u Osób Starszych
- Sarkopenia i kruchość — mniejsza produkcja kreatyniny daje „prawidłowe” stężenie mimo obniżonej filtracji
- Niska podaż białka, niedożywienie, unieruchomienie — dodatkowo obniżają kreatyninę
- Amputacje, choroby nerwowo-mięśniowe — wzory kreatyninowe tracą wiarygodność
- Wielochorobowość i polipragmazja — więcej leków wymagających korekty dawki
Stężenie kreatyniny w granicach normy laboratoryjnej u drobnej, 85-letniej pacjentki może odpowiadać eGFR poniżej 50 ml/min/1,73 m².
Wzory Szacowania GFR u Seniorów
| Wzór | Populacja | Uwagi |
|---|---|---|
| CKD-EPI 2009 / 2021 | Dorośli, w tym seniorzy | Zalecany przez KDIGO jako wzór podstawowy |
| BIS1 / BIS2 | Osoby ≥ 70 lat | Opracowany w populacji niemieckich seniorów |
| EKFC | Pełne spektrum wieku | Europejski wzór, dobra ciągłość między grupami wiekowymi |
| CKD-EPI kreatynina + cystatyna C | Dorośli | Najdokładniejszy przy nietypowej masie mięśniowej |
| Cockcroft-Gault | Dorośli | Nadal stosowany w ChPL wielu leków (np. DOAC) |
Cystatyna C u Pacjentów Geriatrycznych
Cystatyna C jest znacznie mniej zależna od masy mięśniowej niż kreatynina. KDIGO 2024 zaleca oznaczenie cystatyny C i obliczenie eGFRcr-cys, gdy eGFR z kreatyniny może być niedokładny — w tym u osób z sarkopenią, kruchością lub niedożywieniem — oraz gdy od wyniku zależą ważne decyzje kliniczne.
Dawkowanie DOAC u Osób Starszych
Progi redukcji dawek DOAC w ChPL opierają się na klirensie kreatyniny wg Cockcrofta-Gaulta:
| Lek | Kryteria redukcji dawki (migotanie przedsionków) |
|---|---|
| Apiksaban | 2,5 mg 2×/dobę przy ≥ 2 z 3: wiek ≥ 80 lat, masa ≤ 60 kg, kreatynina ≥ 1,5 mg/dl; lub CrCl 15–29 ml/min |
| Rywaroksaban | 15 mg 1×/dobę przy CrCl 15–49 ml/min |
| Edoksaban | 30 mg 1×/dobę przy CrCl 15–50 ml/min, masie ≤ 60 kg lub niektórych inhibitorach P-gp |
| Dabigatran | Przeciwwskazany przy CrCl < 30 ml/min; 110 mg 2×/dobę u osób ≥ 80 lat |
U seniorów CKD-EPI często daje wyższe wartości niż Cockcroft-Gault, co może prowadzić do przedawkowania DOAC, jeśli dawkę dobiera się wyłącznie na podstawie eGFR.
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy eGFR 50 ml/min/1,73 m² u 80-latka oznacza przewlekłą chorobę nerek? Zgodnie z KDIGO tak (kategoria G3a), o ile utrzymuje się ponad 3 miesiące. Część ekspertów postuluje kryteria zależne od wieku, ponieważ izolowany eGFR 45–59 bez albuminurii u seniorów wiąże się z niewielkim dodatkowym ryzykiem. Oznaczenie albuminurii (UACR) i cystatyny C pomaga ocenić znaczenie wyniku.
Który wzór wybrać do dawkowania leków u kruchego seniora? Należy stosować wzór wskazany w ChPL (często Cockcroft-Gault), a przy nietypowej masie mięśniowej rozważyć eGFR z cystatyną C. Przy rozbieżności wyników bezpieczniej opierać się na niższej wartości dla leków o wąskim indeksie terapeutycznym.
Źródła
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117–S314.
- Schaeffner ES, et al. Two novel equations to estimate kidney function in persons aged 70 years or older. Ann Intern Med. 2012;157(7):471–481.
- Pottel H, et al. Development and validation of a modified full age spectrum creatinine-based equation to estimate glomerular filtration rate. Ann Intern Med. 2021;174(2):183–191.
- Delanaye P, et al. CKD: a call for an age-adapted definition. J Am Soc Nephrol. 2019;30(10):1785–1805.
