Karnofsky w Opiece Paliatywnej: Rokowanie i Skala PPS
W medycynie paliatywnej skala Karnofsky'ego służy nie tylko do opisu sprawności, lecz także do szacowania rokowania i planowania opieki. Niski KPS jest jednym z najlepiej udokumentowanych czynników krótkiego przeżycia u chorych z zaawansowanym nowotworem.
Skala Karnofsky'ego (KPS) — Sprawność Onkologiczna
Stan sprawności Karnofsky'ego
KPS a Przewidywane Przeżycie
- KPS ≤ 50 (chory wymaga znacznej pomocy, przebywa w łóżku większość dnia) wiąże się zwykle z przeżyciem liczonym w tygodniach do kilku miesięcy
- KPS ≤ 30 wskazuje najczęściej na krótkie przeżycie i zbliżający się okres umierania
- Pojedynczy pomiar ma ograniczoną precyzję — większą wartość ma trend spadkowy w kolejnych ocenach
- Szacunki klinicystów są zazwyczaj zbyt optymistyczne; skale strukturalne zmniejszają ten błąd
Skala PaP (Palliative Prognostic Score)
Skala PaP łączy sześć zmiennych i dzieli chorych na trzy grupy prawdopodobieństwa przeżycia 30 dni (> 70%, 30–70%, < 30%):
| Składnik |
|---|
| Duszność |
| Jadłowstręt (anoreksja) |
| KPS (niższe wartości punktowane wyżej) |
| Kliniczna prognoza przeżycia lekarza |
| Liczba leukocytów |
| Odsetek limfocytów |
PaP zwalidowano u chorych onkologicznych objętych opieką paliatywną; KPS jest w niej jednym z niezależnych predyktorów.
Palliative Performance Scale (PPS)
PPS jest modyfikacją KPS opracowaną dla opieki paliatywnej. Obejmuje pięć domen: mobilność, aktywność i objawy choroby, samoopiekę, przyjmowanie pokarmów oraz stan świadomości, w skali 0–100% co 10%. PPS jest składnikiem Palliative Prognostic Index (PPI) i bywa łatwiejszy do zastosowania przez pielęgniarki oraz w opiece domowej. Wartości KPS i PPS są zbliżone, ale nie w pełni zamienne.
Zastosowanie KPS w Planowaniu Opieki
- Rozmowa o celach leczenia — spadek KPS do ≤ 50 jest dobrym momentem na omówienie preferencji chorego i planu opieki
- Decyzja o zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego — u chorych z niską sprawnością korzyść z chemioterapii w ostatnich tygodniach życia jest zazwyczaj niewielka, a ryzyko toksyczności wysokie
- Organizacja opieki — KPS pomaga określić zapotrzebowanie na opiekę domową, hospicjum stacjonarne lub wsparcie opiekunów
- W Polsce kwalifikacja do opieki hospicyjnej finansowanej przez NFZ opiera się na rozpoznaniu choroby i skierowaniu, a nie na określonym progu KPS — skala ma charakter pomocniczy
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy KPS 40 oznacza, że należy zaprzestać leczenia onkologicznego? Nie automatycznie. Jeśli spadek sprawności wynika z odwracalnej przyczyny (np. hiperkalcemia, infekcja, nieopanowany ból), po jej leczeniu KPS może wzrosnąć. Przy postępującej chorobie bez odwracalnych przyczyn KPS 40 zwykle przemawia za skoncentrowaniem się na leczeniu objawowym.
Czym różni się PPS od KPS w praktyce? PPS zawiera domeny przyjmowania pokarmów i stanu świadomości, które mają znaczenie w końcowej fazie choroby. Dzięki temu lepiej różnicuje chorych leżących, u których KPS ma niewiele stopni rozróżnienia.
Źródła
- Pirovano M, et al. A new palliative prognostic score: a first step for the staging of terminally ill cancer patients. J Pain Symptom Manage. 1999;17(4):231–239.
- Anderson F, et al. Palliative performance scale (PPS): a new tool. J Palliat Care. 1996;12(1):5–11.
- Hui D, et al. Prognostication in advanced cancer: update and directions for future research. Support Care Cancer. 2019;27(6):1973–1984.
