Karnofsky w Przerzutach do Mózgu: Klasy RPA i Wskaźnik GPA
Skala Karnofsky'ego (KPS) jest jednym z najsilniejszych czynników rokowniczych u chorych z przerzutami do mózgu. Stanowi element klasyfikacji RPA i wskaźnika GPA, które pomagają dobrać intensywność leczenia — od resekcji i radiochirurgii po najlepsze leczenie wspomagające.
Skala Karnofsky'ego (KPS) — Sprawność Onkologiczna
Stan sprawności Karnofsky'ego
Klasyfikacja RPA (RTOG)
Klasyfikacja RPA (Recursive Partitioning Analysis) opracowana na podstawie badań RTOG z udziałem chorych leczonych napromienianiem całego mózgu:
| Klasa RPA | Kryteria | Mediana przeżycia |
|---|---|---|
| I | KPS ≥ 70, wiek < 65 lat, kontrolowane ognisko pierwotne, brak przerzutów pozaczaszkowych | ~7,1 mies. |
| II | KPS ≥ 70, niespełnione pozostałe kryteria klasy I | ~4,2 mies. |
| III | KPS < 70 | ~2,3 mies. |
Współczesne leczenie systemowe (terapie celowane, immunoterapia) wyraźnie wydłużyło przeżycia, dlatego wartości te mają dziś znaczenie głównie porównawcze.
Wskaźnik GPA (Graded Prognostic Assessment)
GPA łączy wiek, KPS, liczbę przerzutów do mózgu i obecność przerzutów pozaczaszkowych. W pierwotnej wersji KPS punktowano: < 70 = 0 pkt, 70–80 = 0,5 pkt, 90–100 = 1 pkt. Obecnie stosuje się wersje swoiste dla nowotworu (m.in. rak płuca, piersi, czerniak, rak nerki, nowotwory przewodu pokarmowego), uwzględniające także czynniki molekularne (np. EGFR, ALK, BRAF, HER2). W każdej z nich KPS pozostaje istotnym składnikiem.
KPS a Wybór Leczenia
- KPS ≥ 70 — zwykle kandydat do leczenia miejscowego: radiochirurgii stereotaktycznej (SRS), resekcji chirurgicznej, ewentualnie napromieniania całego mózgu (WBRT) z ochroną hipokampa
- KPS < 70 z powodu obrzęku lub efektu masy — warto ocenić ponownie po glikokortykosteroidach lub zabiegu, ponieważ sprawność może się istotnie poprawić
- KPS < 70 niezależne od przerzutów (zaawansowana choroba pozaczaszkowa, złe rokowanie) — rozważyć najlepsze leczenie wspomagające
- Badanie QUARTZ wykazało, że u chorych z niedrobnokomórkowym rakiem płuca niekwalifikujących się do SRS lub resekcji WBRT nie poprawiało istotnie przeżycia ani jakości życia w porównaniu z leczeniem wspomagającym, zwłaszcza przy niższej sprawności
Praktyczne Aspekty Oceny KPS
- Oceniać sprawność przed i po włączeniu deksametazonu — różnica ma wartość rokowniczą
- Dokumentować przyczynę ograniczenia sprawności (neurologiczną vs. ogólnoustrojową)
- Powtarzać ocenę na każdej wizycie kontrolnej; spadek KPS może wyprzedzać progresję w MRI
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy chory z KPS 60 może otrzymać radiochirurgię? Tak, jeśli ograniczenie sprawności wynika z objawów przerzutu, które mogą ustąpić po leczeniu, a choroba pozaczaszkowa jest kontrolowana lub ma opcje leczenia systemowego. Decyzję podejmuje wielodyscyplinarny zespół neuroonkologiczny.
Który wskaźnik — RPA czy GPA — jest obecnie zalecany? Wytyczne EANO–ESMO rekomendują stosowanie wskaźników prognostycznych, a w praktyce preferowane są swoiste dla nowotworu wersje GPA, ponieważ uwzględniają profil molekularny i lepiej różnicują rokowanie niż RPA.
Źródła
- Gaspar L, et al. Recursive partitioning analysis (RPA) of prognostic factors in three Radiation Therapy Oncology Group (RTOG) brain metastases trials. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 1997;37(4):745–751.
- Sperduto PW, et al. A new prognostic index and comparison to three other indices for patients with brain metastases: an analysis of 1,960 patients in the RTOG database. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2008;70(2):510–514.
- Mulvenna P, et al. Dexamethasone and supportive care with or without whole brain radiotherapy in treating patients with non-small cell lung cancer with brain metastases unsuitable for resection or stereotactic radiotherapy (QUARTZ). Lancet. 2016;388(10055):2004–2014.
- Le Rhun E, et al. EANO–ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up of patients with brain metastasis from solid tumours. Ann Oncol. 2021;32(11):1332–1347.
