Zatorowość Płucna: Ocena Kliniczna Skalą Genewską
Zatorowość płucna jest stanem potencjalnie zagrażającym życiu, wymagającym szybkiej oceny klinicznej i ustrukturyzowanego algorytmu diagnostycznego. Zrewidowana Skala Genewska (rGS) dostarcza obiektywnej oceny klinicznego prawdopodobieństwa PE i wyznacza zakres badań diagnostycznych.
Objawy i Czynniki Ryzyka Ujmowane w rGS
| Kategoria | Zmienne kliniczne w rGS |
|---|---|
| Czynniki ryzyka zakrzepicy | Wiek > 65 lat, DVT/PE w wywiadzie, nowotwór aktywny, zabieg/złamanie |
| Objawy kliniczne | Ból jednostronny kończyny dolnej, krwioplucie |
| Parametry hemodynamiczne | Tętno 75–94/min, tętno ≥ 95/min |
| Badanie fizykalne | Obrzęk i bolesność żył głębokich kończyny dolnej |
Skala Wellsa / Genewska — Ryzyko Zatorowości Płucnej
Ocena klinicznego prawdopodobieństwa zatorowości płucnej — wg wytycznych ESC 2019
Poprawioną skalę genewską (Le Gal i in., 2006) zastosowano w wersji 3-poziomowej, natomiast uproszczoną, poprawioną skalę genewską (Klok i in., 2008) zastosowano w wersji dwupoziomowej.
Kiedy Natychmiast Ocenić Prawdopodobieństwo PE
- Przy nagłej duszności bez innych wyraźnych przyczyn (OAP, zaostrzenie POChP, odma)
- Przy bólu w klatce piersiowej o charakterze opłucnowym, nasilanym przy oddechu
- Przy niewyjaśnionej hipoksemii (SpO₂ < 94%) przy prawidłowym RTG klatki piersiowej
- Przy niewyjaśnionej tachykardii i objawach zakrzepicy żył głębokich
- Przy nagłym pogorszeniu stanu po długim locie, podróży lub unieruchomieniu
Ograniczenia
- Skala rGS nie jest przeznaczona dla hemodynamicznie niestabilnych pacjentów z podejrzeniem masywnej PE (wstrząs, zatrzymanie krążenia) — tam diagnostyka jest pilna i równoległa z resuscytacją
- Revised Geneva Score ocenia PTP przy PE de novo; przy nawrocie PE u pacjenta z wcześniejszą PE skala może mieć mniejszą moc dyskryminacyjną
- Przy pacjentach z wielochorobowością wiele zmiennych rGS może być jednocześnie obecnych z przyczyn niezwiązanych z PE, co zawyża wynik
Często Zadawane Pytania
Kiedy wykonać echokardiografię zamiast TK-PA przy podejrzeniu PE? Echokardiografia jest badaniem pierwszego wyboru przy hemodynamicznie niestabilnym pacjencie z podejrzeniem masywnej PE, gdy TK-PA jest niedostępne lub transport jest zbyt ryzykowny. Objawy prawokomorowej niewydolności serca (rozszerzenie PK, paradoksalny ruch przegrody) wspierają rozpoznanie masywnej PE.
Jak postąpić przy wysokim PTP i niedostępnym TK-PA w nocy? Przy wysokim PTP i braku TK-PA w nocy: oznaczenie D-dimera, troponiny i BNP, EKG, echokardiografia łóżkowa (POCUS). Przy silnym podejrzeniu klinicznym i obrazie echokardiograficznym sugerującym PE: empiryczna antykoagulacja do czasu wykonania TK-PA rano.
Czym jest PE o pośrednim ryzyku i jak ją leczyć? PE o pośrednim ryzyku (submassive PE) to PE potwierdzona TK-PA z objawami dysfunkcji prawej komory (echokardiografia lub TK) lub podwyższoną troponiną, bez wstrząsu. Leczenie standardowe to antykoagulacja; tromboliza lub trombektomia jest rozważana przy pogorszeniu hemodynamicznym w trakcie leczenia.
Skala Genewska PE kalkulator →
Źródła
- Le Gal G, et al. Prediction of pulmonary embolism in the emergency department: the revised Geneva score. Ann Intern Med. 2006;144(3):165-171.
- Konstantinides SV, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism. Eur Heart J. 2020;41(4):543-603.
