GCS Skala u Neurologiji – Procena Svesti kod Moždanog Udara i Encefalopatije
Glazgov koma skala se u neurološkoj praksi primenjuje za objektivizaciju i serijsko praćenje nivoa svesti kod pacijenata sa akutnim neurološkim stanjima, uključujući ishemijski i hemoragični moždani udar, metaboličku encefalopatiju, epileptički status i hipoksično-ishemijsku encefalopatiju nakon kardiorespiratornog zastoja.
Glasgow koma skala (GCS) — procena svesti
Neurološka procena nivoa svesti — otvaranje očiju, verbalna i motorička reakcija
GCS bodovanje – pregled komponenti
| Komponenta | Odgovor | Bodovi |
|---|---|---|
| Otvaranje očiju (E) | Spontano | 4 |
| Na glas | 3 | |
| Na bol | 2 | |
| Nema odgovora | 1 | |
| Verbalni odgovor (V) | Orijentisan | 5 |
| Zbunjen | 4 | |
| Neprikladne reči | 3 | |
| Nerazumljivi zvuci | 2 | |
| Nema odgovora | 1 | |
| Motorički odgovor (M) | Izvršava naloge | 6 |
| Lokalizuje bol | 5 | |
| Povlačenje na bol | 4 | |
| Abnormalna fleksija | 3 | |
| Ekstenzija na bol | 2 | |
| Nema odgovora | 1 |
Ukupni GCS od 3 do 8 odgovara komi, dok vrednosti od 9 do 12 označavaju umereni poremećaj svesti.
Kategorije neurološkog poremećaja svesti
| GCS skor | Klinička interpretacija |
|---|---|
| 15 | Budna osoba, potpuno orijentisana |
| 13-14 | Laki poremećaj svesti |
| 9-12 | Umereni poremećaj svesti / somnolencija-sopor |
| 3-8 | Teški poremećaj svesti / koma |
Kada koristiti GCS u neurološkoj praksi
- Inicijalna procena i trijaža kod akutnog moždanog udara pri prijemu
- Praćenje dinamike neurološkog statusa tokom hospitalizacije u moždanom udaru
- Procena dubine poremećaja svesti u metaboličkim encefalopatijama (hepatička, uremijska, hipoglikemijska)
- Serijsko praćenje pacijenata u prolongiranoj epilepsiji ili postiktalnom stanju
- Procena stanja svesti nakon kardiorespiratornog zastoja i reanimacije
Ograničenja
- GCS ne procenjuje fokalni neurološki deficit (afazija, hemipareza, okulomotorni poremećaji) koji su ključni u neurološkoj klasifikaciji moždanog udara.
- Afazija može uzrokovati lažno sniženu verbalnu komponentu bez stvarnog poremećaja svesti; klinički kontekst je neophodan za ispravnu interpretaciju.
- Za procenu stanja svesti kod intubiranih pacijenata u neurointenzivnoj nezi, verbalna komponenta se beleži posebno uz napomenu "T".
- GCS je manje senzitivan za blage poremećaje kognitivnih funkcija i pažnje u odnosu na specifičnije neuropsihološke instrumente.
- Primena analgetika, sedativa i antiepileptičke terapije može privremeno menjati GCS skor.
Često postavljana pitanja
Kako se koristi GCS u akutnom moždanom udaru? GCS je deo inicijalne trijaže i neurološke procene u akutnom moždanom udaru. Za kliničko bodovanje težine ishemijskog moždanog udara konsultujte smernice Evropske organizacije za moždani udar (ESO) i primenu NIH Stroke Scale (NIHSS), koja je specifičnija za fokalne deficite.
Da li GCS ima prognostičku vrednost u hemoragičnom moždanom udaru? Inicijalni GCS skor je uključen u validovane prognostičke instrumente za intracerebralno krvarenje (ICH Score). Pristupite informacijama o aktuelnim smernicama za zbrinjavanje intracerebralne hemoragije u Vašoj kliničkoj bazi.
Koja je razlika između GCS i FOUR skale kod intubiranih neuroloških pacijenata? FOUR (Full Outline of UnResponsiveness) skala ne uključuje verbalnu komponentu i može biti prikladnija za neurointenzivnu negu intubiranih pacijenata. Konsultujte smernice za neuromonitoring u Vašoj ustanovi.
Izvori
- Teasdale G, Jennett B. Assessment of coma and impaired consciousness. A practical scale. Lancet. 1974;2(7872):81-84.
- Berge E, Whiteley W, Audebert H, et al. European Stroke Organisation (ESO) guidelines on intravenous thrombolysis for acute ischaemic stroke. Eur Stroke J. 2021;6(1):I-LXII.
- Wijdicks EF, et al. Validation of a new coma scale: The FOUR score. Ann Neurol. 2005;58(4):585-593.
- Hemphill JC 3rd, Bonovich DC, Besmertis L, et al. The ICH score: a simple, reliable grading scale for intracerebral hemorrhage. Stroke. 2001;32(4):891-897.
