HOMA-IR kod PCOS – Šta Kažu Smernice iz 2023. Godine

Insulinska rezistencija je čest i patofiziološki važan nalaz kod sindroma policističnih jajnika (PCOS), nezavisno od telesne mase. Ipak, međunarodna smernica za PCOS iz 2023. godine ne preporučuje rutinsko merenje insulinske rezistencije u kliničkoj praksi, jer nijedan dostupan test, uključujući HOMA-IR, nije dovoljno pouzdan za individualnu dijagnozu.

Izračunajte HOMA-IR →

Insulinska rezistencija u patofiziologiji PCOS

Hiperinsulinemija pojačava produkciju androgena u tekalnim ćelijama jajnika i smanjuje hepatičnu sintezu SHBG, čime raste koncentracija slobodnog testosterona. Posledica su pogoršanje hiperandrogenizma i poremećaj ovulacije. Insulinska rezistencija je prisutna i kod žena sa PCOS normalne telesne mase, ali je gojaznost dodatno pojačava. Ona je i osnova povećanog rizika od predijabetesa, dijabetesa tipa 2 i gestacijskog dijabetesa kod ovih žena.

Preporuke smernice za PCOS 2023

• Dijagnoza PCOS se postavlja prema modifikovanim Roterdamskim kriterijumima (oligo/anovulacija, klinički ili biohemijski hiperandrogenizam, policistična morfologija jajnika ili povišen AMH kod odraslih), uz isključenje drugih uzroka.
• Insulinska rezistencija nije dijagnostički kriterijum, a rutinsko merenje insulinske rezistencije (npr. insulin našte, HOMA-IR) se ne preporučuje.
• Glikemijski status treba proceniti kod svih žena pri postavljanju dijagnoze, a zatim ponavljati svakih 1–3 godine, u zavisnosti od dodatnih faktora rizika.
• OGTT sa 75 g glukoze je najtačniji test i preporučuje se kod žena sa višim rizikom (npr. BMI ≥ 25 kg/m², odnosno ≥ 23 kg/m² kod azijske populacije, prethodni gestacijski dijabetes, porodična anamneza dijabetesa tipa 2, hipertenzija), kao i pri planiranju trudnoće.
• Kada OGTT nije izvodljiv, mogu se koristiti glikemija našte ili HbA1c, uz svest o njihovoj manjoj osetljivosti.

Gde HOMA-IR ipak ima mesto

HOMA-IR se kod PCOS i dalje široko koristi u kliničkim istraživanjima i može poslužiti kao dopunski pokazatelj metaboličkog opterećenja ili za praćenje odgovora na intervenciju u istoj laboratoriji. Pri tumačenju treba imati na umu:

• Granične vrednosti nisu definisane smernicama i zavise od populacije i metode merenja insulina.
• Normalan HOMA-IR ne isključuje insulinsku rezistenciju, niti poremećaj tolerancije glukoze koji otkriva tek OGTT.
• Odluka o terapiji ne sme se zasnivati samo na vrednosti HOMA-IR.

Metformin i promena stila života

Promena stila života (ishrana, fizička aktivnost, ponašajne strategije) je prva linija kod svih žena sa PCOS. Smernica iz 2023. godine preporučuje metformin kod odraslih žena sa BMI ≥ 25 kg/m² radi metaboličkih ishoda, a može se razmotriti i kod žena sa nižim BMI. Indikacija se zasniva na kliničkoj slici i metaboličkom profilu, a ne na određenoj vrednosti HOMA-IR. Gastrointestinalna neželjena dejstva su česta i mogu se ublažiti postepenom titracijom doze i preparatima sa produženim oslobađanjem.

Često postavljana pitanja

Da li je potrebno određivati HOMA-IR svakoj pacijentkinji sa PCOS? Ne. Međunarodna smernica iz 2023. godine ne preporučuje rutinsko merenje insulinske rezistencije. Važnija je procena glikemijskog statusa (OGTT, glikemija našte ili HbA1c) i ostalih kardiometaboličkih faktora rizika.

Može li pacijentkinja sa PCOS i normalnim HOMA-IR imati poremećaj metabolizma glukoze? Da. Kod dela žena sa PCOS poremećaj se ispoljava samo kao poremećena tolerancija glukoze, koju otkriva OGTT, dok su glikemija i insulin našte normalni.

Da li se metformin uvodi samo ako je HOMA-IR povišen? Ne. Prema smernici, metformin se razmatra na osnovu BMI, metaboličkih ciljeva i kliničke slike, a ne na osnovu određenog praga HOMA-IR.

Pristupite kalkulatoru →

Izvori

• Teede HJ, Tay CT, Laven JJE, et al. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. J Clin Endocrinol Metab. 2023;108(10):2447-2469.
• Matthews DR, et al. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28(7):412-419.
• Wallace TM, Levy JC, Matthews DR. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care. 2004;27(6):1487-1495.