Procena Insulinske Rezistencije Pomoću HOMA Indeksa
Insulinska rezistencija je patofiziološki mehanizam u osnovi niza metaboličkih poremećaja, uključujući dijabetes tipa 2, metabolički sindrom i PCOS. HOMA-IR indeks, izračunat iz glikemije i insulina našte, predstavlja praktičan i široko korišćen alat za orijentacionu procenu u ambulantnoj praksi.
HOMA-IR kalkulator insulinske rezistencije
Procena beta-ćelijske funkcije i insulinske rezistencije iz glukoze i insulina natašte
Formula
HOMA-IR = (Glikemija našte [mmol/L] × Insulin našte [μIU/mL]) / 22,5
Za izračunavanje su neophodne vrednosti izmerene u stanju gladovanja od najmanje 8 sati.
Klinički kontekst primene
Procena insulinske rezistencije pomoću HOMA indeksa je primenljiva u:
- Predijabetesu: Praćenje metaboličke progresije i odgovora na intervencije
- Gojaznosti: Dopunska procena metaboličkog rizika
- PCOS-u: Može dopuniti procenu, ali međunarodne smernice iz 2023. godine ne preporučuju rutinsko testiranje insulinske rezistencije
- Metaboličkom sindromu: Dopunjava procenu centralnog adipoziteta, dislipidemije i hipertenzije
- Masnoj bolesti jetre povezanoj sa metaboličkom disfunkcijom (MASLD): Insulinska rezistencija je ključan patogenetski faktor
- Praćenju farmakoterapije: Metformin, agonisti GLP-1 receptora i drugi lekovi utiču na HOMA-IR vrednosti
Ograničenja metode
- HOMA-IR nije dijagnostički test; povišen nalaz zahteva kliničku korelaciju.
- Metoda nije validovana kod pacijenata sa teškim oštećenjem sekretorne funkcije beta ćelija.
- Vrednosti su podložne varijabilnosti u zavisnosti od metode merenja insulina i preanalitičkih uslova.
- Jednokratno merenje može biti nedovoljno za pouzdanu procenu zbog biološke varijabilnosti insulina našte.
Često postavljana pitanja
Koji su klinički znaci insulinske rezistencije? Insulinska rezistencija često nema specifičnih simptoma u ranoj fazi. Mogu biti prisutni acanthosis nigricans, gojaznost centralne distribucije i blage smetnje glikemije. Laboratorijski nalazi doprinose proceni, ali ih treba tumačiti u kliničkom kontekstu.
Da li HOMA-IR može biti normalan kod pacijenta sa insulinskom rezistencijom? Da. HOMA-IR u stanju gladovanja pretežno odražava hepatičnu insulinsku rezistenciju, pa perifernu (mišićnu) insulinsku rezistenciju može slabije detektovati. Uz to, analitička i biološka varijabilnost insulina može dati normalan ili granični rezultat. Klinička procena ne sme biti zasnovana isključivo na ovom indeksu.
Koliko često treba pratiti HOMA-IR? Smernice ne propisuju interval praćenja HOMA-IR. Ako se koristi za praćenje metaboličkih intervencija, analiza se obično ponavlja nakon nekoliko meseci, prema kliničkoj proceni nadležnog lekara.
Izvori
- Reaven GM. Banting lecture 1988. Role of insulin resistance in human disease. Diabetes. 1988;37(12):1595–607.
- Matthews DR, et al. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28(7):412–9.
- Alberti KG, et al. Harmonizing the metabolic syndrome. Circulation. 2009;120(16):1640–5.
- Wallace TM, Levy JC, Matthews DR. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care. 2004;27(6):1487–95.
- Teede HJ, et al. International evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome 2023. Monash University. 2023.
