Pedijatrijska Glazgov Skala – GCS kod Dece i Odojčadi
Standardna Glazgov koma skala pretpostavlja da pacijent govori i razume naloge. Kod odojčadi i male dece koja još ne govore koristi se pedijatrijska Glazgov skala, u kojoj su verbalni i motorički odgovor prilagođeni razvojnom uzrastu. Ukupni raspon ostaje isti – od 3 do 15 bodova.
Glasgow koma skala (GCS) — procena svesti
Neurološka procena nivoa svesti — otvaranje očiju, verbalna i motorička reakcija
Bodovanje pedijatrijske Glazgov skale
| Komponenta | Odgovor kod deteta koje još ne govori | Bodovi |
|---|---|---|
| Otvaranje očiju (E) | Spontano | 4 |
| Na zvuk (glas) | 3 | |
| Na bolni stimulus | 2 | |
| Nema odgovora | 1 | |
| Verbalni odgovor (V) | Guče, brblja, prati pogledom, uzvraća osmeh | 5 |
| Razdražljivo plače, može se utešiti | 4 | |
| Plače na bolni stimulus, ne može se utešiti | 3 | |
| Ječi na bolni stimulus | 2 | |
| Nema odgovora | 1 | |
| Motorički odgovor (M) | Normalni spontani pokreti | 6 |
| Povlačenje na dodir | 5 | |
| Povlačenje na bolni stimulus | 4 | |
| Abnormalna fleksija | 3 | |
| Ekstenzija | 2 | |
| Nema odgovora | 1 |
Kod dece koja govore, ali još nisu sposobna za potpunu orijentaciju, verbalni odgovor se procenjuje prema očekivanom govoru za uzrast (npr. prikladne reči i fraze umesto pune orijentacije). Najbolji izvor informacija o tome šta je za dete „normalno“ često su roditelji.
Tumačenje skora
Kategorije su iste kao kod odraslih: 13–15 laka, 9–12 umerena i 3–8 teška povreda ili poremećaj svesti. Kod dece je pad za 1–2 boda u serijskom praćenju važan signal, a razdražljivost i plač koji ne prestaje mogu biti rani znaci intrakranijalne patologije.
GCS i indikacije za CT glave kod dece
Prema NICE smernici NG232 (2023) za povredu glave, među indikacijama za CT glave kod dece u roku od 1 sata su:
- GCS < 14 pri prvoj proceni u urgentnoj službi, a kod dece mlađe od 1 godine pedijatrijski GCS < 15,
- GCS < 15 dva sata posle povrede,
- sumnja na otvorenu ili impresionu frakturu, znaci frakture baze lobanje, posttraumatski konvulzivni napad ili fokalni neurološki deficit.
U mnogim urgentnim službama koristi se i pravilo PECARN, u kome je izmenjeno stanje svesti (GCS < 15) ključni kriterijum za identifikaciju dece sa vrlo niskim rizikom od klinički značajne povrede mozga. Kod sumnje na zlostavljanje deteta potrebna je posebna procena, nezavisno od GCS.
Praktični saveti za procenu
- Procenjujte dete dok je u naručju roditelja ili u mirnom okruženju – strah i glad menjaju odgovor.
- Pre bolnog stimulusa pokušajte sa glasom i dodirom; zabeležite najbolji dobijeni odgovor.
- Kod intubirane dece verbalni odgovor se beleži kao „T“, kao i kod odraslih.
- Uvek procenjujte zajedno sa zenicama, fontanelom kod odojčadi i vitalnim znacima.
Često postavljana pitanja
Do kog uzrasta se koristi pedijatrijska skala? Uglavnom kod dece koja još ne govore, najčešće do približno 2 godine, a u nekim protokolima do 5 godina. Kada dete može pouzdano da odgovara na pitanja, prelazi se na standardnu skalu.
Da li je pedijatrijski GCS 15 kod odojčeta uvek normalan nalaz? Ne nužno. Skor ne obuhvata hematom poglavine, povraćanje ni promenu ponašanja koju primećuju roditelji, pa ga treba tumačiti u okviru celokupne procene.
Zašto je motorički odgovor 5 kod dece „povlačenje na dodir“? Malo dete ne izvršava naloge, pa je najviši motorički odgovor normalan spontani pokret, a povlačenje na dodir predstavlja sledeći nivo.
Izvori
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Head injury: assessment and early management. NICE guideline NG232. 2023.
- Reilly PL, Simpson DA, Sprod R, Thomas L. Assessing the conscious level in infants and young children: a paediatric version of the Glasgow Coma Scale. Childs Nerv Syst. 1988;4(1):30-33.
- Kuppermann N, Holmes JF, Dayan PS, et al. Identification of children at very low risk of clinically-important brain injuries after head trauma: a prospective cohort study. Lancet. 2009;374(9696):1160-1170.
