SCORE2-OP – Kardiovaskularni Rizik kod Osoba od 70 i Više Godina
SCORE2-OP (Older Persons) je deo porodice SCORE2 modela namenjen prividno zdravim osobama od 70 i više godina. Procenjuje 10-godišnji rizik od fatalnih i nefatalnih kardiovaskularnih događaja, uz uvažavanje kompetitivnog rizika od smrti iz drugih uzroka, koji u starijem uzrastu značajno raste.
SCORE2 i SCORE2-OP kalkulator – 10-godišnji rizik od kardiovaskularnih bolesti (ESC 2021)
Procena 10-godišnjeg rizika od fatalnog i nefatalnog KV događaja po ESC 2021
• zemlje sa niskim rizikom: Belgija, Danska, Francuska, Izrael, Luksemburg, Norveška, Španija, Švajcarska, Holandija i Ujedinjeno Kraljevstvo;
• zemlje sa umerenim rizikom: Austrija, Kipar, Finska, Nemačka, Grčka, Island, Irska, Italija, Malta, Portugal, San Marino, Slovenija i Švedska;
• zemlje sa visokim rizikom: Albanija, Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Češka, Estonija, Mađarska, Kazahstan, Poljska, Slovačka i Turska;
• zemlje sa veoma visokim rizikom: Alžir, Jermenija, Azerbejdžan, Belorusija, Bugarska, Egipat, Gruzija, Kirgistan, Letonija, Liban, Libija, Litvanija, Crna Gora, Maroko, Moldavija, Rumunija, Rusija, Srbija, Sirija, Makedonija, Tunis, Ukrajina i Uzbekistan.
SCORE2: 10-godišnji kardiovaskularni rizik
Zašto poseban model za starije osobe
Standardni modeli razvijeni na srednjovečnoj populaciji kod starijih osoba precenjuju rizik, jer ne uzimaju u obzir da značajan deo pacijenata umire od nekardiovaskularnih uzroka pre nego što doživi kardiovaskularni događaj. SCORE2-OP koristi iste ulazne varijable kao SCORE2 (uzrast, pol, pušenje, sistolni krvni pritisak, ukupni i HDL holesterol), ali drugačije modelira njihov uticaj, jer se povezanost klasičnih faktora rizika sa događajima u starijem uzrastu slabi. Tablice SCORE2-OP obuhvataju uzrast od 70 do 89 godina, a kalibrisane su za četiri evropska regiona rizika. Srbija pripada regionu veoma visokog rizika, pa su izračunate vrednosti za isti profil više nego u zemljama niskog rizika.
Kategorije rizika prema ESC 2021
| Uzrast | Nizak do umeren rizik | Visok rizik | Veoma visok rizik |
|---|---|---|---|
| < 50 godina | < 2,5 % | 2,5 – < 7,5 % | ≥ 7,5 % |
| 50–69 godina | < 5 % | 5 – < 10 % | ≥ 10 % |
| ≥ 70 godina (SCORE2-OP) | < 7,5 % | 7,5 – < 15 % | ≥ 15 % |
Pragovi su isti u svim regionima; region menja samo izračunati rizik. Viši pragovi kod starijih odražavaju činjenicu da je apsolutni rizik u tom uzrastu po pravilu visok, dok je dodatna korist terapije ograničena kraćim očekivanim trajanjem života.
Terapijske odluke kod starijih
- Statini: prema ESC 2021, uvođenje statina u primarnoj prevenciji kod osoba od 70 i više godina može se razmotriti ako su u kategoriji visokog ili veoma visokog rizika. Meta-analiza CTT (2019) pokazala je smanjenje velikih vaskularnih događaja i kod starijih, uz slabiji dokaz za osobe starije od 75 godina bez prethodne bolesti.
- Krvni pritisak: kod osoba od 70 i više godina ciljni sistolni pritisak je prema ESC 2021 < 140 mmHg, uz snižavanje do 130 mmHg ako se dobro podnosi.
- Individualizacija: slabost (frailty), multimorbiditet, polifarmacija, kognitivni status, očekivano trajanje života i želje pacijenta imaju veću težinu nego u srednjem uzrastu.
- Promena stila života – prestanak pušenja, fizička aktivnost prilagođena mogućnostima i ishrana – korisna je u svakom uzrastu.
Kada SCORE2-OP ne koristiti
SCORE2-OP se ne primenjuje kod pacijenata sa dokumentovanom aterosklerotskom kardiovaskularnom bolešću, dijabetesom, umerenom ili teškom hroničnom bolešću bubrega, familijarnom hiperholesterolemijom ili veoma izraženim pojedinačnim faktorom rizika. Ovi pacijenti se svrstavaju u kategoriju rizika na osnovu dijagnoze ili se procenjuju drugim alatom.
Često postavljana pitanja
Koji model se koristi za pacijenta od tačno 70 godina? Od 70 godina koristi se SCORE2-OP, sa pragovima 7,5 % i 15 %. Za uzrast od 40 do 69 godina koristi se standardni SCORE2.
Zašto 72-godišnji pacijent sa rizikom od 9 % nije u kategoriji veoma visokog rizika? Za uzrast ≥ 70 godina veoma visok rizik počinje od 15 %. Vrednost od 9 % spada u kategoriju visokog rizika (7,5 – < 15 %), u kojoj se terapija razmatra individualno.
Da li treba obustaviti statin kada pacijent navrši 70 godina? Ne automatski. Odluka o nastavku terapije kod starijih zavisi od podnošljivosti, komorbiditeta, očekivanog trajanja života i želje pacijenta, a obustava bez jasnog razloga se generalno ne savetuje.
Izvori
- SCORE2-OP working group and ESC Cardiovascular risk collaboration. SCORE2-OP risk prediction algorithms: estimating incident cardiovascular event risk in older persons in four geographical risk regions. Eur Heart J. 2021;42(25):2455-2467.
- Visseren FLJ, Mach F, Smulders YM, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42(34):3227-3337.
- Cholesterol Treatment Trialists' Collaboration. Efficacy and safety of statin therapy in older people: a meta-analysis of individual participant data from 28 randomised controlled trials. Lancet. 2019;393(10170):407-415.
