HOMA-B: Εκτίμηση Λειτουργίας β-Κυττάρων του Παγκρέατος
Το μοντέλο HOMA (Homeostasis Model Assessment) δεν εκτιμά μόνο την ινσουλινοαντίσταση (HOMA-IR) αλλά και τη βασική λειτουργία των β-κυττάρων (HOMA-B ή HOMA-%B). Οι δύο δείκτες υπολογίζονται από τις ίδιες τιμές γλυκόζης και ινσουλίνης νηστείας και πρέπει να ερμηνεύονται μαζί. Ο HOMA-B βοηθά να διακριθεί αν η υπεργλυκαιμία οφείλεται κυρίως σε αντίσταση ή σε ανεπαρκή έκκριση ινσουλίνης.
HOMA-IR — Εκτίμηση αντίστασης ινσουλίνης
Υπολογισμός HOMA-IR για εκτίμηση ινσουλινοαντίστασης — βάσει γλυκόζης νηστείας και ινσουλίνης
Τύπος HOMA-B (HOMA1)
Σε mmol/L: HOMA-%B = [20 × Ινσουλίνη νηστείας (µU/mL)] ÷ [Γλυκόζη νηστείας (mmol/L) − 3,5]
Σε mg/dL: HOMA-%B = [360 × Ινσουλίνη νηστείας (µU/mL)] ÷ [Γλυκόζη νηστείας (mg/dL) − 63]
Η τιμή αναφοράς του αρχικού μοντέλου είναι 100 %, που αντιστοιχεί σε νεαρούς, μη παχύσαρκους ενήλικες με φυσιολογική ανοχή γλυκόζης. Σε γλυκόζη νηστείας ≤ 3,5 mmol/L (63 mg/dL) ο τύπος δεν ορίζεται.
Ερμηνεία σε Συνδυασμό με HOMA-IR
| HOMA-IR | HOMA-B | Πιθανή ερμηνεία |
|---|---|---|
| Αυξημένος | Αυξημένος | Ινσουλινοαντίσταση με επαρκή αντιρροπιστική υπερέκκριση |
| Αυξημένος | Φυσιολογικός ή χαμηλός | Ινσουλινοαντίσταση με αρχόμενη ανεπάρκεια β-κυττάρων |
| Φυσιολογικός | Χαμηλός | Κυρίως εκκριτική διαταραχή (π.χ. LADA, MODY, παγκρεατική νόσος) |
| Φυσιολογικός | Φυσιολογικός | Φυσιολογική ομοιόσταση γλυκόζης |
Ο HOMA-B πρέπει πάντα να κρίνεται σε σχέση με την ευαισθησία στην ινσουλίνη: ένας ινσουλινοανθεκτικός ασθενής με HOMA-B 150 % μπορεί να έχει στην πραγματικότητα ανεπαρκή έκκριση για τις αυξημένες ανάγκες του.
Φυσική Ιστορία: Η Έκπτωση των β-Κυττάρων
Τα δεδομένα της μελέτης UKPDS έδειξαν με χρήση HOMA ότι κατά τη διάγνωση του ΣΔ τύπου 2 η λειτουργία των β-κυττάρων είχε ήδη μειωθεί περίπου στο 50 % και συνέχιζε να μειώνεται προοδευτικά ανεξαρτήτως θεραπείας. Αυτό εξηγεί γιατί οι περισσότεροι ασθενείς χρειάζονται εντατικοποίηση αγωγής με την πάροδο του χρόνου.
HOMA1 και HOMA2
- HOMA1: οι απλοί γραμμικοί τύποι του 1985 — εύκολοι αλλά λιγότερο ακριβείς σε ακραίες τιμές
- HOMA2: ενημερωμένο μη γραμμικό μοντέλο (υπολογιστικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης), λαμβάνει υπόψη νεφρικές απώλειες γλυκόζης και προϊνσουλίνη, επιτρέπει χρήση C-πεπτιδίου
Οι τιμές HOMA1 και HOMA2 δεν είναι άμεσα συγκρίσιμες. Σε μελέτες παρακολούθησης πρέπει να χρησιμοποιείται σταθερά η ίδια έκδοση.
Περιορισμοί του HOMA-B
- Εκτιμά μόνο τη βασική έκκριση — όχι την πρώτη φάση ή τη μεταγευματική απάντηση
- Δεν εφαρμόζεται σε ασθενείς υπό ινσουλινοθεραπεία ή εκκριταγωγά (σουλφονυλουρίες) χωρίς προσεκτική ερμηνεία
- Επηρεάζεται από την ηπατική κάθαρση ινσουλίνης· το C-πεπτίδιο αντανακλά ακριβέστερα την έκκριση
- Για δυναμική εκτίμηση απαιτείται OGTT (π.χ. ινσουλινογόνος δείκτης) ή δοκιμασία ενδοφλέβιας γλυκόζης
Συχνές Ερωτήσεις
HOMA-B 40 % με γλυκόζη νηστείας 7,8 mmol/L — τι σημαίνει; Υποδηλώνει σημαντική εκκριτική ανεπάρκεια, όπως συμβαίνει σε εγκατεστημένο ΣΔ τύπου 2. Σε νεαρό ή μη παχύσαρκο ασθενή πρέπει να εξεταστεί και αυτοάνοσος διαβήτης (αντισώματα GAD).
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί το C-πεπτίδιο αντί της ινσουλίνης; Ναι, στο μοντέλο HOMA2. Το C-πεπτίδιο προτιμάται για εκτίμηση έκκρισης, ενώ η ινσουλίνη για εκτίμηση ευαισθησίας.
Πηγές
- Matthews DR, et al. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28(7):412–419.
- Wallace TM, Levy JC, Matthews DR. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care. 2004;27(6):1487–1495.
- Levy JC, Matthews DR, Hermans MP. Correct homeostasis model assessment (HOMA) evaluation uses the computer program. Diabetes Care. 1998;21(12):2191–2192.
- UK Prospective Diabetes Study Group. U.K. Prospective Diabetes Study 16: overview of 6 years' therapy of type II diabetes: a progressive disease. Diabetes. 1995;44(11):1249–1258.
