HOMA-IR σε Ηπατική Στεάτωση (NAFLD/MASLD)
Η ινσουλινοαντίσταση αποτελεί κεντρικό παθοφυσιολογικό μηχανισμό της ηπατικής στεάτωσης — σήμερα αποκαλούμενης MASLD (Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease). Ο HOMA-IR συσχετίζεται με τον βαθμό στεάτωσης, φλεγμονής και ίνωσης.
HOMA-IR — Εκτίμηση αντίστασης ινσουλίνης
Υπολογισμός HOMA-IR για εκτίμηση ινσουλινοαντίστασης — βάσει γλυκόζης νηστείας και ινσουλίνης
NAFLD/MASLD — Ονοματολογία και Φάσμα
Η συναίνεση Delphi 2023 μετονόμασε το NAFLD σε MASLD:
| Παλιός όρος | Νέος όρος (2023) | Ορισμός |
|---|---|---|
| NAFLD | MASLD | Στεάτωση + ≥ 1 καρδιομεταβολικός RF |
| NASH | MASH | Στεάτωση + φλεγμονή + βαλλονοποίηση ηπατοκυττάρων |
Πώς η Ινσουλινοαντίσταση Συμβάλλει στη MASLD
- Περιφερική IR → ↑ λιπόλυση στον λιπώδη ιστό → ↑ ελεύθερα λιπαρά οξέα (FFA) στο ήπαρ
- Ηπατική IR → ↑ de novo λιπογένεση → συσσώρευση τριγλυκεριδίων σε ηπατοκύτταρα (στεάτωση)
- Υπερινσουλιναιμία → ↑ SREBP-1c → ενεργοποίηση λιπογόνων γονιδίων
- Οξειδωτικό στρες → φλεγμονή → ινογένεση (MASH/ίνωση)
HOMA-IR και Βαθμός MASLD
| HOMA-IR | Συσχέτιση με MASLD |
|---|---|
| < 2,5 | Χαμηλή πιθανότητα προχωρημένης στεάτωσης |
| 2,5–4,0 | Μέτριος κίνδυνος — MASLD με ήπια έως μέτρια στεάτωση |
| > 4,0 | Υψηλός κίνδυνος προχωρημένης MASLD / MASH / ίνωσης |
| > 5,0 | Ισχυρή συσχέτιση με ηπατική ίνωση και κίρρωση |
Θεραπεία που Στοχεύει στην Ινσουλινοαντίσταση σε MASLD
Μείωση βάρους (βάση θεραπείας):
- Πτώση ≥ 5 % σωματικού βάρους → βελτίωση στεάτωσης (μείωση HOMA-IR)
- Πτώση ≥ 7–10 % → βελτίωση φλεγμονής και δραστηριότητας MASH
- Πτώση > 10 % → πιθανή βελτίωση ίνωσης
GLP-1 αγωνιστές (σεμαγλουτίδη, λιραγλουτίδη):
- Σημαντική μείωση στεάτωσης, φλεγμονής και δραστηριότητας MASH
- Σεμαγλουτίδη 2,4 mg/εβδομάδα — πρωτοποριακά δεδομένα σε NASH/MASH
- Μειώνουν HOMA-IR ανεξαρτήτως μείωσης βάρους
Πιογλιταζόνη:
- Βελτιώνει ιστολογικές παραμέτρους MASH (στεάτωση, φλεγμονή, βαλλονοποίηση)
- Μειώνει HOMA-IR κατά 30–40 %
- Περιορισμοί: αύξηση βάρους, κατακράτηση υγρών, κίνδυνος καταγμάτων
Παρακολούθηση HOMA-IR σε MASLD
- Αρχικό HOMA-IR + γλυκόζη νηστείας + ινσουλίνη + λιπιδαιμικό
- Έλεγχος σε 6 μήνες υπό διατροφική/κινητική παρέμβαση ή φαρμακοθεραπεία
- Πτώση HOMA-IR > 20 % συσχετίζεται με ιστολογική βελτίωση
- Συνδυασμός με μη επεμβατικούς δείκτες ίνωσης (FIB-4, ελαστογραφία)
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί το HOMA-IR να είναι φυσιολογικό σε ασθενή με υπερηχογραφικά επιβεβαιωμένη στεάτωση; Ναι — περίπου 20 % ασθενών με MASLD έχουν φυσιολογικό HOMA-IR. Μπορεί να κυριαρχούν άλλες μεταβολικές διαταραχές ή γενετική προδιάθεση (PNPLA3 παραλλαγή).
Είναι ο HOMA-IR επαρκής για παρακολούθηση ηπατικής ίνωσης; Όχι — ο HOMA-IR αντικατοπτρίζει κυρίως ινσουλινοαντίσταση, όχι άμεσα ίνωση. Το FIB-4 index και η ηπατική ελαστογραφία είναι πιο έγκυρα εργαλεία παρακολούθησης ίνωσης.
Αλκοόλ και HOMA-IR — διαφέρουν ασθενείς με MetALD; Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί παραδόξως να βελτιώνει ινσουλινοευαισθησία. Σε MetALD, η ηπατική βλάβη είναι συνδυασμός μεταβολικής και αλκοολικής αιτιολογίας — ο HOMA-IR ερμηνεύεται σε αυτό το πλαίσιο.
Πηγές
- Rinella ME, et al. A multisociety Delphi consensus statement on new fatty liver disease nomenclature. Hepatology. 2023;78(6):1966–1986.
- Younossi ZM, et al. Global epidemiology of nonalcoholic fatty liver disease — Meta-analytic assessment of prevalence, incidence, and outcomes. Hepatology. 2016;64(1):73–84.
- Matthews DR, et al. Homeostasis model assessment. Diabetologia. 1985;28(7):412–419.
