LDL και Οικογενής Υπερχοληστερολαιμία: Κριτήρια Dutch Lipid Clinic
Η ετερόζυγη οικογενής υπερχοληστερολαιμία (ΟΥ) αφορά περίπου 1 στα 250–300 άτομα και παραμένει σε μεγάλο βαθμό αδιάγνωστη. Μια πολύ υψηλή LDL στο λιπιδαιμικό προφίλ, ιδίως πριν από την έναρξη θεραπείας, είναι συχνά το πρώτο στοιχείο. Τα κριτήρια Dutch Lipid Clinic Network (DLCN) συνδυάζουν την LDL με το οικογενειακό και ατομικό ιστορικό, την κλινική εξέταση και τον γονιδιακό έλεγχο.
Υπολογισμός LDL Χοληστερόλης (Τύπος Friedewald)
Κλινικός υπολογισμός της LDL-C βάσει της ολικής χοληστερόλης, HDL και τριγλυκεριδίων.
LDL χοληστερόλη
Μη HDL χοληστερόλη
Κριτήρια Dutch Lipid Clinic Network
| Κατηγορία | Κριτήριο | Μόρια |
|---|---|---|
| Οικογενειακό ιστορικό | Συγγενής 1ου βαθμού με πρώιμη στεφανιαία ή αγγειακή νόσο (άνδρες < 55, γυναίκες < 60 ετών) ή με LDL > 95η εκατοστιαία θέση | 1 |
| Συγγενής 1ου βαθμού με τενόντια ξανθώματα ή/και γεροντότοξο ή παιδιά < 18 ετών με LDL > 95η εκατοστιαία θέση | 2 | |
| Ατομικό ιστορικό | Πρώιμη στεφανιαία νόσος | 2 |
| Πρώιμη εγκεφαλική ή περιφερική αγγειακή νόσος | 1 | |
| Κλινική εξέταση | Τενόντια ξανθώματα | 6 |
| Γεροντότοξο κερατοειδούς πριν από τα 45 έτη | 4 | |
| LDL (χωρίς θεραπεία) | ≥ 8,5 mmol/L (≥ 330 mg/dL) | 8 |
| 6,5–8,4 mmol/L (250–329 mg/dL) | 5 | |
| 5,0–6,4 mmol/L (190–249 mg/dL) | 3 | |
| 4,0–4,9 mmol/L (155–189 mg/dL) | 1 | |
| Γονιδιακός έλεγχος | Παθογόνος παραλλαγή σε LDLR, APOB ή PCSK9 | 8 |
Από κάθε κατηγορία λαμβάνεται μόνο το υψηλότερο μόριο.
| Σύνολο | Διάγνωση |
|---|---|
| > 8 | Βέβαιη ΟΥ |
| 6–8 | Πιθανή ΟΥ |
| 3–5 | Ενδεχόμενη ΟΥ |
| < 3 | Απίθανη ΟΥ |
Η Σημασία της LDL πριν από τη Θεραπεία
Τα κριτήρια βασίζονται σε LDL χωρίς θεραπεία. Αν ο ασθενής λαμβάνει ήδη στατίνη, η τιμή πριν από τη θεραπεία εκτιμάται από το ιστορικό ή με βάση την αναμενόμενη μείωση (π.χ. περίπου 50% με στατίνη υψηλής έντασης). Αυτή η εκτίμηση είναι λιγότερο αξιόπιστη.
Πριν από τη διάγνωση ΟΥ πρέπει να αποκλειστούν δευτεροπαθή αίτια υψηλής LDL: υποθυρεοειδισμός, νεφρωσικό σύνδρομο, χολόσταση και φάρμακα.
Στόχοι LDL σε ΟΥ
- ΟΥ χωρίς άλλο μείζονα παράγοντα κινδύνου: υψηλός κίνδυνος, στόχος LDL < 1,8 mmol/L (70 mg/dL) και μείωση ≥ 50%
- ΟΥ με αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο ή άλλο μείζονα παράγοντα κινδύνου: πολύ υψηλός κίνδυνος, στόχος LDL < 1,4 mmol/L (55 mg/dL) και μείωση ≥ 50%
- Οι περισσότεροι ασθενείς χρειάζονται συνδυασμό στατίνης υψηλής έντασης και εζετιμίμπης. Συχνά απαιτείται και αναστολέας PCSK9
Καταρρακτικός Έλεγχος Συγγενών
Όταν διαγνωστεί ΟΥ, συνιστάται έλεγχος των συγγενών 1ου βαθμού (cascade screening), με μέτρηση λιπιδίων και, όπου είναι διαθέσιμος, με στοχευμένο γονιδιακό έλεγχο της οικογενειακής παραλλαγής. Στα παιδιά ο έλεγχος γίνεται συνήθως από την ηλικία των 5 ετών.
Συχνές Ερωτήσεις
LDL 210 mg/dL χωρίς άλλα ευρήματα: πόσα μόρια DLCN; Η LDL 190–249 mg/dL δίνει 3 μόρια, δηλαδή «ενδεχόμενη ΟΥ». Με θετικό οικογενειακό ιστορικό πρώιμης στεφανιαίας νόσου (+1) η βαθμολογία γίνεται 4. Ο γονιδιακός έλεγχος μπορεί να επιβεβαιώσει τη διάγνωση.
Είναι αξιόπιστη η υπολογισμένη LDL για τα κριτήρια DLCN; Ναι, εφόσον τα τριγλυκερίδια είναι < 400 mg/dL. Στην ΟΥ τα τριγλυκερίδια είναι συνήθως φυσιολογικά, οπότε ο τύπος Friedewald δίνει αξιόπιστη εκτίμηση.
Επηρεάζει η Lp(a) την υπολογισμένη LDL; Ναι. Η χοληστερόλη της Lp(a) περιλαμβάνεται στην υπολογισμένη LDL. Πολύ υψηλή Lp(a) μπορεί να μιμηθεί κλινικό φαινότυπο ΟΥ, γι' αυτό συνιστάται μέτρηση Lp(a) τουλάχιστον μία φορά.
Πηγές
- Nordestgaard BG, Chapman MJ, Humphries SE, et al. Familial hypercholesterolaemia is underdiagnosed and undertreated in the general population: guidance for clinicians to prevent coronary heart disease. Consensus Statement of the European Atherosclerosis Society. Eur Heart J. 2013;34(45):3478-3490.
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111-188.
