MELD Zbroj i TIPS Postupak u Portalnoj Hipertenziji
TIPS (transjugularni intrahepatički portosistemski šant) je radiološki intervencijski postupak koji smanjuje portalnu hipertenziju stvaranjem intrahepatičkog spoja između portalne i hepatičke vene. MELD zbroj je centralni prediktor mortaliteta nakon TIPS-a i ključni kriterij za selekciju bolesnika.
MELD i Rizik Nakon TIPS-a
| MELD zbroj | 30-dnevni mortalitet nakon TIPS-a |
|---|---|
| < 15 | < 5 % |
| 15-18 | 10-15 % |
| 18-24 | 20-30 % |
| > 24 | > 40 % |
Prema EASL smjernicama, MELD > 18 predstavlja relativnu kontraindikaciju za elektivni TIPS zbog visokog postterapijskog mortaliteta. U hitnom TIPS-u (akutno varikozno krvarenje) omjer rizika i koristi procjenjuje se individualno.
Indikacije za TIPS
Standardne indikacije:
- Refraktorni ascites koji nije pod kontrolom diuretika (uz MELD < 18)
- Prevencija revarikoznog krvarenja (sekundarna profilaksa) uz MELD < 18
- Hepatorenalni sindrom (HRS) tipa 1 kao "bridging" do transplantacije
Hitna indikacija:
- Akutno varikozno krvarenje refraktorano na endoskopsku + vasoaktivnu terapiju (prenosive i TIPS s MELD > 18 uz jasnu korist)
MELD i MELD-Na
Model for End-Stage Liver Disease
Kontraindikacije za TIPS
- MELD > 18 (relativna za elektivni TIPS)
- Kardiorespiratorna insuficijencija (desnostrana srčana disfunkcija — TIPS povećava venski povrat)
- Nekontrolirana encefalopatija
- Biliarna opstrukcija (relativna)
- Polimikrocistična jetra (tehnička kontraindikacija)
Praćenje MELD-a Nakon TIPS-a
- MELD se procjenjuje 48-72 h, 4 tjedna i 3 mjeseca nakon TIPS-a
- Porast MELD-a > 5 bodova u prvih 48 h indicira jetrenu disfunkciju uzrokovanu šantom
- Uredan TIPS: MELD stabilan ili blago poboljšan uz kontrolu ascitesa
Ograničenja
- MELD odražava jetrenu sintetsku funkciju, ali ne i kardiopulmonalni status koji je kritičan za TIPS
- U bolesnika s MELD 15-18 odluka o TIPS-u zahtijeva multidisciplinarnu procjenu (hepatolog, interventni radiolog, transplantacijski kirurg)
- TIPS ne liječi osnovnu jetrenu bolest — transplantacija ostaje jedina kurativna opcija
Često Postavljana Pitanja
Je li MELD ili Child-Pugh bolji prediktor ishoda TIPS-a?
MELD je superiorniji prognostički instrument za 30-dnevni mortalitet nakon TIPS-a u usporedbi s Child-Pughovom klasifikacijom. Ipak, u kliničkoj praksi oba instrumenta se koriste komplementarno.
Može li TIPS dovesti do pogoršanja jetrene encefalopatije?
Da. TIPS povećava protok krvi mimo hepatocita, što povećava rizik hepatičke encefalopatije u 20-35 % bolesnika. Preventirani koristio od TIPS-a je redukcija portalne hipertenzije; rizik encefalopatije treba vagati individualno.
Koje su alternativa TIPS-u pri MELD > 18?
U bolesnika s MELD > 18 i refraktornim ascitesom alternativa TIPS-u su serijske paracenteze (uz albumin supstituciju) i hitna transplantacijska evaluacija. TIPS u toj skupini nosi viši perioperativni mortalitet nego koristi.
Izvori
- EASL Clinical Practice Guidelines for the management of patients with decompensated cirrhosis. J Hepatol. 2018.
- Bureau C, et al. Transjugular intrahepatic portosystemic shunts for refractory ascites. Hepatology. 2017.
- Malinchoc M, et al. A model to predict poor survival in patients undergoing transjugular intrahepatic portosystemic shunts. Hepatology. 2000.
