BMI i BSA
Obliczanie wskaźnika masy ciała i powierzchni ciała
Wskaźnik masy ciała (BMI) jest najczęściej stosowaną metodą antropometryczną służącą do oceny stanu odżywienia. Jest to wstępne narzędzie przesiewowe służące identyfikacji potencjalnych zagrożeń dla zdrowia związanych z wagą, ułatwiające szybką interwencję.<br><br>BMI stanowi najbardziej użyteczny wskaźnik nadwagi i otyłości na poziomie populacji, ponieważ jest taki sam dla obu płci i dla wszystkich grup wiekowych dorosłych. Należy jednak traktować go jako wskaźnik orientacyjny, ponieważ może nie odpowiadać temu samemu poziomowi tkanki tłuszczowej u różnych osób. Zalety stosowania wskaźnika BMI to jego łatwość obliczania i niski koszt. Może być stosowany jako narzędzie przesiewowe do identyfikacji potencjalnych problemów zdrowotnych. Istnieją jednak również pewne wady korzystania ze wskaźnika BMI, np. nie uwzględnia on masy mięśniowej ani gęstości kości. Dlatego sportowcy lub osoby o dużej masie mięśniowej mogą mieć wysoki wskaźnik BMI, ale nie muszą zmagać się z nadwagą ani z otyłością. Ponadto wskaźnik BMI nie rozróżnia masy tłuszczowej od masy beztłuszczowej.<br><br>Istnieją dowody na to, że stosowanie wskaźnika BMI może być pomocne w praktyce, np. badania wykazały, że osoby z wyższym BMI są bardziej narażone na cukrzycę typu 2 i choroby układu krążenia. Należy jednak zauważyć, że wskaźnik BMI nie jest narzędziem diagnostycznym i powinien być stosowany w połączeniu z innymi pomiarami, takimi jak obwód talii i ciśnienie krwi.
CHA₂DS₂-VA i CHADS₂
Oszacowanie ryzyka udaru u pacjentów z niezastawkowym migotaniem przedsionków
Skala CHA2DS2-VA to kliniczna reguła prognostyczna stosowana do oceny ryzyka udaru mózgu u pacjentów z migotaniem przedsionków (AF) bez wad zastawkowych. Wynik oblicza się poprzez przypisanie punktów różnym czynnikom ryzyka udaru mózgu, takim jak zastoinowa niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, wiek, cukrzyca, przebyty udar mózgu i choroby naczyniowe. Im wyższy wynik, tym wyższe ryzyko udaru mózgu.<br><br>Zalety skali CHA2DS2-VA to łatwość jej stosowania, uwzględnienie większej liczby czynników ryzyka niż starsza skala CHADS2 i w związku z tym możliwość dokładniejszej stratyfikacji pacjentów z wynikami CHADS2 od 0 do 1. Ma ona jednak pewne wady: może zawyżać ryzyko udaru u niektórych pacjentów, nie uwzględnia innych ważnych czynników ryzyka, takich jak czynność nerek lub biomarkery i nie uwzględnia zmienności ryzyka udaru w czasie.<br><br>Poprzednia wersja skali (CHA2DS2-VASc) została zaktualizowana w 2024 roku w celu uwzględnienia faktu, że płeć żeńska nie jest bezpośrednim czynnikiem ryzyka udaru mózgu. Chociaż wartość predykcyjna większości skal jest ogólnie niewielka, wytyczne ESC dotyczące postępowania w migotaniu przedsionków sugerują, że lekarze powinni stosować skalę CHA2DS2-VA jako pomoc w podejmowaniu decyzji dotyczących doustnego leczenia przeciwzakrzepowego.
HAS-BLED
Ryzyko poważnego krwawienia u pacjentów z migotaniem przedsionków — AF
Skala HAS-BLED to proste i sprawdzone narzędzie do szacowania rocznego ryzyka poważnego krwawienia u pacjentów z migotaniem przedsionków (AF). Opiera się na siedmiu parametrach klinicznych, które obejmują nadciśnienie, nieprawidłową czynność nerek lub wątroby, przebyty udar mózgu, predyspozycje do krwawień, niestabilny międzynarodowy współczynnik znormalizowany (INR), wiek oraz jednoczesne stosowanie substancji zwiększających ryzyko krwawień. Każdemu parametrowi przypisuje się 1 lub 2 punkty, a wynik całkowity mieści się w zakresie od 0 do 9. Wyższy wynik wskazuje na wyższe ryzyko krwawienia.<br><br>Zalety skali HAS-BLED to łatwość stosowania, uwzględnienie łatwo dostępnych informacji klinicznych oraz zatwierdzenie w kilku badaniach. Wady to brak uwzględnienia niektórych innych potencjalnych czynników ryzyka krwawienia, takich jak osłabienie organizmu, choroby współistniejące lub czynniki genetyczne. Skala nie uwzględnia również rodzaju ani dawki stosowanego leku przeciwzakrzepowego, co może mieć wpływ na ryzyko krwawienia.<br><br>Skala HAS-BLED może pomóc lekarzom zidentyfikować pacjentów, u których występuje wysokie ryzyko krwawienia i którzy mogą odnieść korzyści z częstszego monitorowania i obserwacji. Nie należy jednak jej stosować jako jedyne kryterium do wstrzymania terapii przeciwzakrzepowej, ponieważ korzyści wynikające z zapobiegania udarowi mózgu zazwyczaj przewyższają ryzyko krwawienia.
HbA1c
Przelicznik HbA1c między % i mmol/mol oraz na średni poziom glukozy we krwi
HbA1c (hemoglobina A1c lub hemoglobina glikowana) to miara średniego poziomu glukozy we krwi w ciągu ostatnich 2-3 miesięcy i stanowi jeden z głównych testów do diagnozowania cukrzycy i monitorowania jej leczenia.<br><br>Pomiar poziomu glukozy we krwi jest kluczowym parametrem stosowanym do diagnozowania cukrzycy i monitorowania skuteczności jej leczenia. Jednak pomiary natychmiastowego poziomu glukozy nie zawsze odzwierciedlają ogólną skuteczność leczenia. HbA1c to najczęściej stosowana miara przewlekłej glikemii. Może być jednym z testów stosowanych w diagnostyce cukrzycy i jest powszechnie stosowana do monitorowania długoterminowego poziomu glukozy we krwi u pacjentów ze rozpoznaną cukrzycą, a tym samym do monitorowania ogólnej skuteczności leczenia.<br><br>Jedną z głównych zalet HbA1c jest to, że odzwierciedla średni poziom glukozy we krwi w dłuższym okresie niż inne badania, takie jak pomiar stężenia glukozy we krwi na czczo czy doustny test tolerancji glukozy. Wskaźnik jest również mniej podatny na krótkoterminowe zmiany poziomu glukozy we krwi spowodowane stresem lub chorobą. Niemniej jednak istnieją pewne wady stosowania HbA1c, np. może być niedokładny u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek i niektórymi zaburzeniami krwi (niski poziom krwinek czerwonych jest związany z fałszywie wysokimi wartościami HbA1c, podczas gdy niezwykle wysoki poziom krwinek czerwonych jest związany z fałszywie niskimi wartościami HbA1c).<br><br>Stosowanie HbA1c jest zalecane przez główne międzynarodowe wytyczne dotyczące cukrzycy.
HOMA-IR
Ocena modelu homeostazy pod kątem insulinooporności
Ocena modelu homeostatycznego (HOMA) to metoda stosowana do ilościowego określania insulinooporności (IR) i funkcji komórek beta, opublikowana przez Matthews et al. w 1985 r., która od tego czasu została szeroko zweryfikowana. Wyższe wartości HOMA-IR wskazują na większe prawdopodobieństwo wystąpienia insulinooporności. Wartości odcięcia dla insulinooporności różnią się w zależności od populacji; często stosowana jest wartość odcięcia > 2.
ICE score
Kalkulator BSA — Powierzchnia Ciała (Mosteller)
Obliczanie BSA wg wzoru Mosteller — stosowane do dawkowania cytostatyków i chemioterapii
BSA (wskaźnik powierzchni ciała) ma wiele zastosowań klinicznych. Może pomóc w obliczeniu jak najdokładniejszej dawki leku dla pacjenta i jest powszechnie stosowany do określania dawkowania leków chemioterapeutycznych i leków stosowanych u dzieci. Ponadto w odniesieniu do powierzchni ciała obliczany jest szacowany współczynnik filtracji kłębuszkowej (eGFR), wzór stosowany do pomiaru funkcji nerek.<br><br>BSA można oszacować bez bezpośredniego pomiaru, za pomocą kilku wzorów. Zasadniczo różne wzory nie różnią się znacząco od siebie i wszystkie są uważane za akceptowalne, zarówno dla osób o prawidłowej masie ciała, jak i otyłych. Wzór Mostellera (używany w tym narzędziu) jest jednym z najczęściej stosowanych w praktyce klinicznej i w badaniach klinicznych.<br><br>Ogólnie uważa się, że BSA zapewnia dokładniejszy szacunek masy metabolicznej niż masa ciała, ponieważ wskaźnik ten jest mniej podatny na nieprawidłową masę tkanki tłuszczowej. Niemniej jednak pojawiło się kilka istotnych głosów krytycznych dotyczących stosowania BSA do określania dawek leków o wąskim indeksie terapeutycznym, takich jak leki stosowane w chemioterapii. Zwykle występuje 4-10-krotna zmienność w klirensie leku między osobami ze względu na różną aktywność procesów eliminacji leku związaną z czynnikami genetycznymi i środowiskowymi, co może prowadzić do znaczącego przedawkowania lub niedostatecznego dawkowania. Mimo to nie wykazano, aby jakiekolwiek alternatywne miary wielkości ciała były skuteczniejsze niż BSA w redukcji zmienności międzyosobniczej.
Kalkulator eGFR — CKD-EPI 2021 i MDRD
Obliczanie eGFR wg równań CKD-EPI 2021 i MDRD — stadium PChN i dawkowanie leków w niewydolności nerek
eGFR (szacowany współczynnik filtracji kłębuszkowej) to miara czynności nerek stosowana do diagnozowania i monitorowania przewlekłej choroby nerek (PChN). Współczynnik eGFR oblicza się na podstawie poziomu kreatyniny w surowicy, wieku i płci; starsze formuły uwzględniają również rasę pacjenta. <br><br>eGFR można oszacować za pomocą kilku równań, najbardziej zweryfikowane i najczęściej zalecane to równania CKD-EPI (które zastąpiły równanie MDRD).<br><br>Zaletami stosowania współczynnika eGFR do szacowania czynności nerek jest to, że jest on stosunkowo łatwy do obliczenia, powszechnie dostępny i ustandaryzowany. Zapewnia również lepszą ocenę czynności nerek niż samo stężenie kreatyniny w surowicy, na które mogą wpływać czynniki takie jak masa mięśniowa, dieta, nawodnienie i leki. Wadą współczynnika eGFR jest to, że może być niedokładny w niektórych sytuacjach, takich jak ostre uszkodzenie nerek, ciąża, skrajne rozmiary ciała, niedożywienie lub zanik mięśni.<br><br>Badanie eGFR jest stosowane w praktyce do określania stadium PChN, podejmowania decyzji dotyczących leczenia, dostosowywania dawek leków oraz oceny ryzyka powikłań i wyników leczenia. Istnieją solidne dowody naukowe potwierdzające zasadność stosowania eGFR w praktyce, ponieważ wiele badań wykazało, że eGFR jest związane z ryzykiem progresji PChN, chorobami układu krążenia, śmiertelnością i innymi wynikami leczenia. Jednak eGFR nie jest doskonałym wskaźnikiem czynności nerek i należy go interpretować w kontekście innych wyników badań klinicznych i laboratoryjnych.
Kalkulator Idealnej (IBW) i Skorygowanej Masy Ciała (ABW)
IBW wg wzoru Devine'a i ABW — stosowane do dawkowania leków u pacjentów z otyłością
Obliczanie masy dawkowania różni się w przypadku pacjentów z niedowagą, średnią masą ciała i otyłością. Zakłada się, że masa ciała pacjenta dostarcza informacji dotyczących szeregu zmiennych, które zapewniają podanie pacjentowi należytej dawki leku, zmniejszając ryzyko obrażeń, a jednocześnie zapewniając skuteczność leczenia. To narzędzie oblicza idealną, skorygowaną i beztłuszczową masę ciała.<br><br>Idealna masa ciała (IBW) została początkowo wyprowadzona z danych ubezpieczeniowych i przedstawiała masę ciała dla danego wzrostu, która wiązała się z najniższą śmiertelnością. Od tego czasu formuła została udoskonalona. Obecnie definiuje się ją jako docelową masę ciała, przy której wymagania żywieniowe są spełnione. Wzór stosowany do obliczenia IBW jest jedynie przybliżeniem i dotyczy wyłącznie osób o wzroście powyżej 152 cm. <br><br>Skorygowaną masę ciała (AdjBW) w kontekście otyłości definiuje się jako masę ciała, która reprezentuje metabolicznie aktywną beztłuszczową tkankę ciała i w ten sposób zapobiega przeszacowaniu lub niedoszacowaniu wymagań żywieniowych u osoby otyłej. Stosuje się ją u pacjentów, których masa ciała wynosi ≥ 120% ich IBW.<br><br>Beztłuszczowa masa ciała (LBW) opisuje masę komórek nietłuszczowych i tkanki łącznej. Wydaje się, że stanowi przekonujące naukowe oszacowanie wielkości ciała. Obliczanie LBW nie ma zastosowania w przypadku osób z nieprawidłowym składem wody w organizmie (np. przeciążenie płynami) i nie zostało potwierdzone u osób o ekstremalnym wzroście lub wadze, u osób o silnie umięśnionej budowie lub u osób z niedowagą.
Kalkulator LDL (Wzór Friedewalda)
Obliczanie stężenia cholesterolu LDL-C na podstawie lipidogramu zgodnie z wytycznymi klinicznymi.
Stężenie LDL-C (cholesterolu lipoprotein o niskiej gęstości) od dawna jest uznawane za czynnik ryzyka miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej (ASCVD), która jest główną przyczyną zgonów na świecie.<br><br>Stężenie LDL-C można mierzyć bezpośrednio lub obliczać na podstawie innych badań krwi, takich jak całkowity cholesterol, cholesterol HDL i trójglicerydy. Najczęściej stosowanym wzorem do obliczania stężenia LDL-C jest równanie Friedewalda. Jednak niektóre badania sugerują, że te alternatywne wzory mogą zapewniać dokładniejsze oszacowania LDL-C i lepiej przewidywać ryzyko ASCVD w niektórych populacjach, takich jak osoby z cukrzycą, otyłością lub z zespołem metabolicznym. Potrzebne są dalsze badania, aby zweryfikować te wzory i porównać ich skuteczność z bezpośrednimi pomiarami LDL-C.<br><br>Alternatywą dla obliczanego LDL-C jest non-HDL-C (cholesterol niezwiązany z lipoproteinami o wysokiej gęstości); jest to miara całkowitego cholesterolu przenoszonego przez wszystkie aterogenne lipoproteiny zawierające ApoB, w tym cząsteczki bogate w trójglicerydy. Ostatnie badania i metaanalizy wykazały, że non-HDL-C może być silniejszym czynnikiem prognostycznym przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych w porównaniu z LDL-C.<br><br>Obliczone LDL-C i non-HDL-C są przydatnymi narzędziami do oceny ryzyka ASCVD i do monitorowania terapii obniżającej poziom lipidów. Jednak nie są one doskonałymi pomiarami i mogą nie odzwierciedlać rzeczywistego poziomu lub jakości cząsteczek lipoprotein we krwi. Dlatego ważne jest, aby wziąć pod uwagę inne czynniki, które mogą wpływać na ryzyko ASCVD, takie jak wiek, płeć, historia chorób w rodzinie, ciśnienie krwi, palenie tytoniu i styl życia.
Kalkulator QTc (Wzór Bazetta i Fridericii)
Profesjonalne narzędzie do korekcji odstępu QT. Oblicz QTc na podstawie tętna i zapisu EKG.
QTc to skorygowany odstęp QT, który jest miarą czasu trwania depolaryzacji i repolaryzacji komór serca na elektrokardiogramie (EKG). QTc jest korygowany o częstość akcji serca, ponieważ odstęp QT zmienia się odwrotnie proporcjonalnie do częstości akcji serca. Wydłużenie odstępu QTc wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń rytmu komór, takich jak torsade de pointes, oraz nagłej śmierci sercowej.<br><br>Dwa najczęściej stosowane wzory do obliczania QTc to wzory Fridericia i Bazetta. Oba wzory zostały zaproponowane w 1920 roku, pierwszy opracował Thomas Fridericia, a drugi Henry Cuthbert Bazett. Oba wzory są powszechnie stosowane w praktyce klinicznej i w badaniach naukowych, ale mają pewne ograniczenia, takie jak nadmierna lub niedostateczna korekta odstępu QT przy wysokiej lub niskiej częstości akcji serca. Do obliczania QTc można również stosować inne wzory; nie ma jednak zgody co do tego, który wzór jest najlepszy lub najbardziej odpowiedni w różnych sytuacjach.<br><br>QTc to ważny parametr służący do monitorowania bezpieczeństwa kardiologicznego w przypadku niektórych leków, zwłaszcza leków psychotropowych, które mogą powodować wydłużenie odstępu QT. QTc może również pomóc w diagnozowaniu i w leczeniu niektórych wrodzonych lub nabytych schorzeń wpływających na repolaryzację serca. Jednak QTc nie jest doskonałym wskaźnikiem ryzyka arytmii i należy również wziąć pod uwagę inne czynniki, takie jak zaburzenia równowagi elektrolitowej, niedokrwienie i czynniki genetyczne.
Klirens Kreatyniny — Wzór Cockcrofta-Gaulta
Obliczanie CrCl wg wzoru Cockcrofta-Gaulta — dostosowanie dawek leków w przewlekłej chorobie nerek
Klirens kreatyniny to miara funkcji nerek, która pozwala oszacować tempo, w jakim nerki filtrują kreatyninę z krwi i może być wykorzystana do dostosowania dawkowania niektórych leków u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek (PChN). PChN stanowi poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie, dotykający miliony osób i zwiększający ryzyko chorób układu krążenia, cukrzycy i nadciśnienia.<br><br>Klirens kreatyniny można zmierzyć poprzez pobranie dobowej próbki moczu i próbki krwi lub można go oszacować za pomocą wzoru, który uwzględnia poziom kreatyniny w surowicy, wiek, wagę i płeć pacjenta. Najczęściej stosowanym wzorem jest równanie Cockcrofta-Gaulta, które opracowano w 1973 roku.<br><br>Równanie Cockcrofta-Gaulta, mimo że jest proste i powszechnie dostępne, ma pewne wady. Może być np. niedokładne w niektórych populacjach, takich jak pacjenci otyli, w podeszłym wieku lub niedożywieni oraz pacjenci z ekstremalną masą mięśniową lub z chorobą wątroby. Ponadto inne równania szacujące współczynnik filtracji kłębuszkowej (GFR), takie jak równania CKD-EPI (Chronic Kidney Disease Epidemiology Collaboration), stały się preferowaną metodą szacowania funkcji nerek zgodnie z obecnymi wytycznymi. Jednakże instrukcje dotyczące stosowania kilku leków (głównie starszych, ale wciąż powszechnie używanych) nadal zawierają zalecenia dotyczące dostosowania dawki w przypadku niewydolności nerek w oparciu o klirens kreatyniny.
NIHSS
Narodowa Skala Udarowa Instytutów Zdrowia
Skala Udarowa Narodowych Instytutów Zdrowia (NIHSS) to narzędzie służące pracownikom służby zdrowia do obiektywnej oceny stopnia udaru. NIHSS składa się z 11 elementów, z których każdy ocenia konkretną zdolność w skali od 0 do 4. Dla każdego elementu wynik 0 zazwyczaj wskazuje na normalne funkcjonowanie w tej konkretnej zdolności, podczas gdy wyższy wynik świadczy o pewnym poziomie upośledzenia. Indywidualne wyniki z każdego elementu są sumowane w celu obliczenia całkowitego wyniku NIHSS pacjenta. Maksymalny możliwy wynik wynosi 42, a minimalny 0.
Punktacja Glasgow-Blatchford w zakresie krwawienia
Stratyfikacja pacjentów z krwawieniem z górnego odcinka przewodu pokarmowego
Ostre krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego jest częstą przyczyną nagłych hospitalizacji na całym świecie. Opracowano kilka systemów w celu podziału tych pacjentów na różne kategorie ryzyka pod kątem działań niepożądanych. Punktacja Glasgow-Blatchford w zakresie krwawienia (GBS) została opracowana w celu oceny, czy pacjenci z ostrym krwawieniem z górnego odcinka przewodu pokarmowego będą wymagać hospitalizacji w celu opanowania krwawienia.<br>GBS wykorzystuje system punktacji oparty na rutynowo dostępnych danych klinicznych i laboratoryjnych w celu identyfikacji pacjentów z bardzo niskim ryzykiem ponownego krwawienia lub wymagających interwencji szpitalnych, których można bezpiecznie leczyć ambulatoryjnie.<br>GBS jest zatwierdzony przez wytyczne Europejskiego Towarzystwa Endoskopii Gastrointestinalnej (ESGE) z 2021 r. dotyczące diagnostyki endoskopowej i leczenia nieżylakowatego krwotoku z górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Skala ABCD2 — Ryzyko Udaru po TIA
Ocena ryzyka udaru niedokrwiennego w ciągu 2 dni po TIA — stratyfikacja pilności hospitalizacji
<b>Opis ogólny</b><br>Przemijający atak niedokrwienny (TIA) to przejściowy okres objawów podobnych do udaru, wynikający z tymczasowego zakłócenia przepływu krwi do ośrodkowego układu nerwowego, który nie powoduje trwałych uszkodzeń. Istnieje jednak zwiększone ryzyko udaru mózgu po TIA – u około jednej czwartej pacjentów z udarem TIA poprzedza udar.<br>Skala ABCD² to siedmiopunktowe narzędzie do stratyfikacji ryzyka opracowane w celu identyfikacji pacjentów z wysokim ryzykiem udaru mózgu po TIA. Opiera się na kombinacji 5 zmiennych: Wiek, ciśnienie krwi, cechy kliniczne, czas trwania i cukrzyca – ABCD². Uzyskane wyniki dzielą pacjentów na kategorie ryzyka niskiego (0–3 punkty), umiarkowanego (4–5 punktów) i wysokiego (6–7 punktów). Dla każdej kategorii podano szacunkowe ryzyko udaru mózgu na okres 2, 7 i 90 dni. <br>Wynik ABCD² został stworzony przez Johnstona et al. poprzez połączenie dwóch wcześniej zatwierdzonych zasad podejmowania decyzji klinicznych – skali ABCD i skali kalifornijskiej. Został on zatwierdzony zewnętrznie i zatwierdzony przez wytyczne Europejskiej Organizacji Udaru Mózgu (ESO) i Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (AHA) jako jeden z punktów stratyfikacji ryzyka TIA. <br>Wytyczne ESO dotyczące postępowania w TIA wykorzystują wynik ABCD² ≥ 4 do zdefiniowania TIA wysokiego ryzyka. Zalecają również, aby nie stosować samych narzędzi prognostycznych (takich jak wynik ABCD²) do identyfikacji pacjentów wysokiego ryzyka lub do podejmowania decyzji dotyczących segregacji i leczenia pacjentów z podejrzeniem TIA ze względu na ograniczoną czułość.
Skala Alvarado — Prawdopodobieństwo Zapalenia Wyrostka
Ocena prawdopodobieństwa ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego — decyzja o appendektomii
Acute appendicitis, one of the most common causes of acute abdominal pain, is often a perplexing diagnostic problem during the early stages of the disease. The Alvarado score is a clinical scoring system used to stratify patients based on the probability of acute appendicitis. <br />Alvarado score consists of 6 clinical items (migration of pain, anorexia/acetone in the urine, nausea/vomiting, right lower quadrant tenderness, rebound pain, elevated temperature) and 2 laboratory measurements (leukocytosis, neutrophils > 75 % in the differential blood count). The resulting score stratifies patients into 4 risk groups.<br />The Alvarado score has been externally validated and is recommended by the 2020 update of the World Society of Emergency Surgery (WSES) guidelines on diagnosis and treatment of acute appendicitis. The WSES guidelines recommend the use of clinical scores (such as Alvarado) to exclude acute appendicitis and to identify intermediate-risk patients in need of imaging diagnostics. However, they suggest against using the Alvarado score to positively confirm the clinical suspicion of acute appendicitis in adults.
Skala APACHE II — Ciężkość Choroby i Śmiertelność na OIT
Ocena ciężkości choroby i przewidywana śmiertelność szpitalna na Oddziale Intensywnej Terapii
Ocena ostrej fizjologii i przewlekłego stanu zdrowia II (APACHE II) to system klasyfikacji ciężkości choroby i narzędzie szacowania śmiertelności stosowane w przypadku pacjentów przyjmowanych na oddziały intensywnej terapii (OIT).<br>APACHE II wykorzystuje punktację opartą na początkowych wartościach 12 rutynowych pomiarów fizjologicznych, wieku i wcześniejszym stanie zdrowia; danymi używanymi do obliczeń powinien być najbardziej niekorzystny wynik zmiennej fizjologicznej, zebrany z pierwszych 24 godzin pobytu pacjenta na OIT. Suma wszystkich punktów w zakresie od 0 do 71 stanowi wynik końcowy, a wyższe wyniki odpowiadają cięższej chorobie i wyższemu ryzyku śmierci.<br>System klasyfikacji APACHE II został przedstawiony w 1985 roku przez Knausa i in. jako poprawiona i uproszczona wersja prototypowego systemu APACHE, zaprojektowanego przez tych samych autorów w 1981 roku. Od tego czasu zostało ono szeroko sprawdzone na całym świecie w różnych warunkach OIT i populacjach pacjentów.
Skala APGAR
Ocenia noworodki 1 i 5 minut po urodzeniu
Wynik w skali Apgar to metoda szybkiego podsumowania stanu zdrowia noworodków. Dr Virginia Apgar, anestezjolog, opracowała tę skalę w 1952 roku, aby skwantyfikować wpływ znieczulenia położniczego na dzieci.<br /><br />Wynik w skali Apgar jest określany poprzez ocenę noworodka na podstawie pięciu prostych kryteriów w skali od zera do dwóch, a następnie zsumowanie pięciu uzyskanych w ten sposób wartości. Uzyskany wynik w skali Apgar mieści się w przedziale od zera do 10. Pięć kryteriów jest podsumowanych za pomocą słów wybranych tak, aby tworzyły akronim wsteczny (Appearance, Pulse, Grimace, Activity, Respiration).
Skala Childa-Pugha
Ocena rokowania w przewlekłej chorobie wątroby
Skala Childa-Pugha (czasami nazywana skalą Childa-Turcotte’a-Pugha) jest używana do oceny rokowania przewlekłej choroby wątroby, głównie marskości. Chociaż początkowo była używana do przewidywania śmiertelności podczas operacji, obecnie służy do określenia rokowania, a także wymaganej intensywności leczenia i konieczności przeszczepu wątroby. Narzędzie to oblicza klasę Childa-Pugha i wyliczone wskaźniki przeżywalności na podstawie pięciu czynników rokowniczych: bilirubiny całkowitej, albuminy surowicy, INR, wodobrzusza i stopnia encefalopatii.
Skala Depresji Hamiltona (HDRS/HAM-D) — Nasilenie Depresji
HAM-D — kliniczna ocena nasilenia depresji i odpowiedzi na leczenie farmakologiczne
Skala Oceny Depresji Hamiltona (w skrócie HDRS, HRSD lub HAM-D) została opublikowana w 1967 roku i jest jednym z najczęściej stosowanych narzędzi do oceny depresji. Jest to środek przeznaczony do stosowania u pacjentów, u których zdiagnozowano już zaburzenie afektywne typu depresyjnego. HDRS jest szeroko stosowany w badaniach klinicznych oraz w zwykłej praktyce klinicznej do oceny ciężkości depresji, zmian w jej nasileniu w czasie i skuteczności leczenia. Zasadniczo należy go stosować w połączeniu z odpowiadającym mu ustrukturyzowanym wywiadem. Jego wartość zależy całkowicie od umiejętności ankietera w pozyskiwaniu niezbędnych informacji. <br><br>Oryginalna wersja HDRS jest również jedną z najczęściej używanych wersji; zawiera 17 pozycji odnoszących się do objawów depresji, które wystąpiły w ciągu ostatniego tygodnia. Jednak w oryginalnym badaniu nie uwzględniono progów stratyfikacji nasilenia depresji. Jeden z powszechnie stosowanych zestawów progów został później opracowany przez Marka Zimmermana et al. Można go zastosować do klasyfikacji pacjentów na łagodną (8–16 punktów), umiarkowaną (17–23 punkty) i ciężką (≥ 24 punkty) depresję. <br><br>Skala Oceny Depresji Hamiltona została zwalidowana zewnętrznie i jest zalecana przez wytyczne Europejskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (EPA) i Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (APA) jako jedno z sugerowanych narzędzi oceny do ciągłego monitorowania klinicznego depresji i oceny efektów leczenia.
Skala GCS (Glasgow) — Ocena Głębokości Zaburzeń Świadomości
Ocena odpowiedzi ocznej (E), słownej (V) i ruchowej (M) — klasyfikacja zaburzeń przytomności
GCS (skala Glasgow) to narzędzie, które można użyć do oceny poziomu przytomności pacjenta. Najczęściej stosuje się je u pacjentów z urazem mózgu. GCS ocenia poziom świadomości pacjenta na podstawie jego zdolności do wykonywania ruchów gałek ocznych, reakcji werbalnych i ruchów ciała.<br><br>GCS oblicza się przyznając punkty za każde z trzech zachowań (ruchy gałek ocznych, reakcje werbalne i ruchy motoryczne). Wynik to suma punktów oraz poszczególnych elementów, np. wynik 11 może wyrazić jako GCS11 = E3V4M4. Maksymalny wynik to 15, który oznacza, że pacjent jest w pełni przytomny. Minimalny wynik to 3, który oznacza brak reakcji. Pacjenci z wynikami od 3 do 8 są zwykle uznawani za znajdujących się w stanie śpiączki.<br><br>Główne zalety stosowania wskaźnika GCS to łatwość użycia i fakt, że zapewnia obiektywny pomiar świadomości. Ma dobrą zgodność między obserwatorami i wykazano, że jest czynnikiem prognostycznym w kilku schorzeniach. GCS może również zidentyfikować wczesne oznaki pogorszenia stanu pacjenta i ukierunkować natychmiastową opiekę medyczną. GCS nie jest jednak przydatne do ustalania etiologii śpiączki i nie należy go stosować do przewidywania wyniku leczenia poszczególnych pacjentów.
Skala genewska w zakresie profilaktyki ŻChZZ
Identyfikacja ostro chorych pacjentów wymagających profilaktyki przeciwzakrzepowej
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ) jest jedną z najczęstszych chorób układu krążenia, a około 50% wszystkich zdarzeń ŻChZZ występuje w wyniku przyjęcia do szpitala w celu operacji lub ostrej choroby medycznej. Szpitalnej ŻChZZ można zapobiegać, stosując interwencje obejmujące stosowanie leków przeciwzakrzepowych i środków mechanicznych, zmniejszając częstość występowania objawowej ŻChZZ o połowę. <br>Geneva Risk Score to jeden z modeli oceny ryzyka opracowany w celu identyfikacji hospitalizowanych pacjentów medycznych o podwyższonym ryzyku ŻChZZ. Składa się z 19 zmiennych i systemu punktowego, który umożliwia stratyfikację pacjentów według wysokiego i niskiego ryzyka ŻChZZ, co może pomóc w podejmowaniu decyzji dotyczących przepisywania profilaktyki przeciwzakrzepowej; jednakże decyzje dotyczące interwencji tromboprofilaktycznych powinny opierać się również na ocenie ryzyka krwawienia. <br>Skala Geneva Risk Score została zatwierdzona zewnętrznie i pozytywnie porównany z Padua Prediction Score, szczególnie pod kątem jej dokładności w identyfikacji pacjentów niskiego ryzyka, którzy nie wymagają profilaktyki przeciwzakrzepowej.
Skala HEART dla bólu w klatce piersiowej
Stratyfikacja ryzyka u pacjentów z bólem w klatce piersiowej
Ból w klatce piersiowej jest jedną z najczęstszych przyczyn zgłoszeń na oddział ratunkowy. Celem procesu diagnostycznego jest identyfikacja pacjentów zarówno niskiego, jak i wysokiego ryzyka ostrego zespołu wieńcowego. Skala HEART została opracowana jako szybka i niezawodna prognoza wyniku u pacjentów z bólem w klatce piersiowej, która może ułatwić trafne wybory diagnostyczne i terapeutyczne. Składa się na nią 5 aspektów: Historia, EKG, wiek, czynniki ryzyka i troponina (SERCE). Każdy aspekt może zostać oceniony na zero, jeden lub dwa punkty, w zależności od zakresu nieprawidłowości. Sumę punktów można wykorzystać do podziału pacjentów na 3 grupy ryzyka (niskie, średnie i wysokie ryzyko wystąpienia poważnego niepożądanego zdarzenia sercowego w ciągu najbliższych 6 tygodni) z różnymi strategiami postępowania.
Skala Karnofsky'ego (KPS) — Sprawność Onkologiczna
Stan sprawności, miara wydolności funkcjonalnej pacjenta, jest często wykorzystywana do oszacowania rokowania poszczególnych pacjentów oraz do selekcji lub stratyfikacji pacjentów do badań klinicznych terapii przeciwnowotworowych.<br>Najczęściej stosowane skale, które można wykorzystać do ilościowego określenia stanu sprawności, to Stan sprawności Karnofsky'ego, składający się z 11 etapów od 100 (normalny stan zdrowia) do 0 (śmierć) oraz stan sprawności Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG), składający się z pięciu stopni sprawności w skali od 0 (w pełni aktywny) do 5 (śmierć).
Skala MEWS — Wczesne Wykrywanie Pogorszenia Stanu Klinicznego
Ocena ryzyka nagłego pogorszenia stanu pacjenta na oddziale — parametry życiowe
Udokumentowane pogorszenie parametrów fizjologicznych często poprzedza katastrofalne pogorszenie stanu zdrowia hospitalizowanych pacjentów. Zmodyfikowana skala wczesnego ostrzegania (MEWS) to narzędzie przesiewowe, które można wykorzystać do identyfikacji pacjentów o podwyższonym ryzyku. <br>MEWS opiera się na czterech standardowych parametrach fizjologicznych, które można monitorować przy łóżku pacjenta (skurczowe ciśnienie krwi, częstość tętna, częstość oddechów, temperatura) oraz na prostej skali poziomu przytomności (AVPU).<br>Uzyskany wynik dzieli pacjentów na 3 grupy o różnym prawdopodobieństwie katastrofalnego pogorszenia (w tym przypadku definiowanego jako przyjęcie na oddział intensywnej terapii lub zgon w ciągu 60 dni). <br>Istnieje kilka różnych wersji MEWS. Zaimplementowana wersja (Subbe et al.) została zweryfikowana prospektywnie i zewnętrznie. Inna wersja (Stenhouse et al.), która uwzględnia wydalanie moczu i inną skalę ciśnienia krwi, została opracowana głównie dla pacjentów chirurgicznych.
Skala NEWS2: National Early Warning Score 2
Kalkulator punktacji NEWS2 do oceny i monitorowania pogorszenia stanu klinicznego pacjenta.
Krajowa skala wczesnego ostrzegania (NEWS) 2 służy do standaryzacji oceny ciężkości ostrej choroby w przypadku nagłego zgłoszenia się pacjenta do szpitala oraz podczas oceny przedszpitalnej, tj. przez pogotowie ratunkowe. Udowodniono, że jest to silny wskaźnik zwiększonego ryzyka poważnego pogorszenia stanu klinicznego i śmiertelności u pacjentów z sepsą i różnymi ostrymi chorobami medycznymi, pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym i pacjentów z ostrym urazem.<br>NEWS opiera się na prostym, zbiorczym systemie punktacji, w którym punktację przypisuje się pomiarom fizjologicznym, już zarejestrowanym w rutynowej praktyce. Podstawą systemu punktacji jest sześć prostych parametrów fizjologicznych: częstość oddechów, nasycenie tlenem, skurczowe ciśnienie krwi, tętno, temperatura i poziom świadomości lub nowe zamieszanie. Wyższe zagregowane wyniki wskazują na większe ryzyko pogorszenia stanu klinicznego. Wyniki 0–4 są klasyfikowane jako ryzyko niskie, wynik 3 w dowolnym pojedynczym parametrze oznacza ryzyko niskie–średnie, wyniki 5–6 oznaczają średnie ryzyko, a wynik ≥ 7 jest klasyfikowany jako ryzyko wysokie.<br>W zależności od wyniku NEW podawane są zalecenia dotyczące: częstotliwości monitorowania klinicznego, pilności przeglądu klinicznego oraz wymagań kompetencyjnych zespołu klinicznego niezbędnych do przeprowadzenia tej oceny i udzielenia odpowiedzi.<br><br>System NEWS został zweryfikowany w wielu placówkach NHS i na całym świecie, w tym na oddziałach ratunkowych i w warunkach przedszpitalnych.
Skala Rankina (Zmodyfikowana skala mRS)
Ocena stopnia niepełnosprawności i sprawności funkcjonalnej pacjentów po udarze mózgu.
Udar mózgu jest jedną z głównych przyczyn zgonów i niepełnosprawności na całym świecie. Jednakże całkowite obciążenie niepełnosprawnością po udarze może być trudne do oszacowania. <br>Zmodyfikowana skala Rankina (mRS) to siedmiostopniowa, zgłaszana przez lekarza miara ogólnej niepełnosprawności pacjentów po udarze. Służy do kategoryzacji poziomu niezależności funkcjonalnej w odniesieniu do czynności przed udarem.<br>Skala została pierwotnie wprowadzona w 1957 roku przez dr Johna Rankina jako pięciostopniowa skala od 1 do 5. Została ona później zmodyfikowana i współczesna (zmodyfikowana) wersja różni się od oryginalnej skali Rankina głównie dodaniem stopnia 0, wskazującego na brak objawów oraz dodaniem stopnia 6, oznaczającego śmierć.<br>Skala mRS stała się najczęściej stosowaną miarą wyników klinicznych w badaniach klinicznych oraz w zakrojonych na szeroką skalę programach poprawy jakości opieki nad pacjentami po udarze. Jest ona formalnie zalecana przez agencje regulacyjne i grupy konsensusowe dotyczące metodologii badań klinicznych na całym świecie do stosowania w badaniach klinicznych dotyczących ostrego udaru mózgu.
Skala Wellsa / Genewska — Ryzyko Zatorowości Płucnej
Ocena klinicznego prawdopodobieństwa zatorowości płucnej — wg wytycznych ESC 2019
Zatorowość płucna (PE) jest częstym schorzeniem krążeniowo-oddechowym, które jest trudne do zdiagnozowania i wymaga dużego stopnia dociekliwości klinicznej. Opracowano kilka zasad podejmowania decyzji klinicznych (w tym skalę Wellsa i genewską), aby ułatwić diagnostykę pacjentów z podejrzeniem zatorowości płucnej. <br>W 2006 r. pierwotna 3-stopniowa skala genewska została skorygowana tak, aby uwzględniała jedynie proste zmienne kliniczne; Następnie opracowano dwie dodatkowe wersje poprawionej skali genewskiej, aby ułatwić jej obliczanie (wersja uproszczona) i dostosować ją do różnych warunków klinicznych (wersja dwupoziomowa). <br>Wszystkie wersje poprawionej skali genewskiej składają się z 8 pozycji: 4 czynniki ryzyka (wiek, przebyta zakrzepica, niedawna operacja lub złamanie, nowotwór złośliwy), 2 objawy (jednostronny ból nogi, krwioplucie), 2 objawy kliniczne (częstość akcji serca, ból palpacyjny kończyn dolnych). Wynikowa skala dzieli pacjentów na trzy grupy prawdopodobieństwa klinicznego PE (niskie, średnie i wysokie) w przypadku skorygowanej 3-poziomowej skali genewskiej lub dwie grupy prawdopodobieństwa klinicznego (mało prawdopodobne, prawdopodobne) w przypadku skorygowanej uproszczonej 2-poziomowej skali genewskiej. <br>Ogólnie rzecz biorąc, najlepiej jest stosować zasadę 3-stopniową w połączeniu z bardzo czułymi testami D-dimerów (w celu zwiększenia odsetka pacjentów, u których można wykluczyć zatorowość płucną), a zasadę 2-stopniową można zastosować, gdy dostępny jest tylko mniej czuły test D-dimerów (w celu zwiększenia wydajności diagnostycznej). Nie należy stosować testów D-dimerów w celu wykluczenia zatorowości płucnej w grupach o wysokim prawdopodobieństwie klinicznym / prawdopodobieństwie PE. <br>Zmieniona i uproszczona, poprawiona skala genewska została zwalidowana zewnętrznie i jest zalecana do oceny klinicznej (przed badaniem) prawdopodobieństwa zatorowości płucnej zgodnie z Wytycznymi ESC z 2019 r. dotyczącymi diagnostyki i leczenia ostrej zatorowości płucnej.
Skale dotyczące alkoholowego zapalenia wątroby
Zmodyfikowana funkcja dyskryminacyjna Maddreya, skala Glasgow dla alkoholowego zapalenia wątroby i model Lille’a dla alkoholowego zapalenia wątroby
Alkoholowa choroba wątroby (ALD) jest istotnym problemem zdrowia publicznego i jest przyczyną prawie 6 % wszystkich zgonów na całym świecie. Alkoholowe zapalenie wątroby jest ciężkim zespołem ALD, który może reagować na leczenie glikokortykosteroidami. Opracowano różne skale prognostyczne w celu identyfikacji pacjentów wysokiego ryzyka, którzy mogą potencjalnie odnieść korzyść z terapii glikokortykosteroidami; obejmują one (zmodyfikowaną) funkcję dyskryminacyjną Maddreya (mDF), skalę alkoholowego zapalenia wątroby Glasgow (GAHS) i model Lille'a dla alkoholowego zapalenia wątroby. <br>Obliczenie mDF opiera się na wartościach bilirubiny i czasu protrombinowego, podczas gdy GAHS wyprowadza się z pięciu zmiennych niezależnie powiązanych z wynikiem (wiek, bilirubina w surowicy, mocznik we krwi, czas protrombinowy i liczba białych krwinek). Wykazano, że pacjenci z mDF ≥ 32 i GAHS ≥ 9 mają złe rokowania krótkoterminowe, które można poprawić dzięki leczeniu glikokortykosteroidami. <br>Skala Lille służy przede wszystkim do oceny odpowiedzi na leczenie i dlatego może pomóc w podjęciu decyzji o przerwaniu terapii glikokortykosteroidami po 7 dniach lub przedłużeniu jej do 28 dni. Wykazano, że wynik w skali Lille'a ≥ 0,45 wskazuje na brak odpowiedzi na glikokortykosteroidy.<br>Skale mDF, GAHS i skala Lille są zgodne z wytycznymi praktyki klinicznej EASL (Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Wątrobą) z 2018 r. dotyczącymi leczenia chorób wątroby związanych z alkoholem.
Stosunek PaO₂/FiO₂
Wskaźnik oksygenacji płuc Horowitza
Zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) jest formą zapalnego uszkodzenia płuc związaną z dużą śmiertelnością. ARDS i stopień jego nasilenia definiuje się głównie na podstawie stosunku P/F, znanego również jako wskaźnik Horowitza, który oblicza się poprzez podzielenie tętniczego ciśnienia parcjalnego tlenu (PaO₂) ze stężeniem wdychanego tlenu (FiO₂) i stanowi miarę hipoksemii.<br><br>Berlińska definicja ARDS z 2012 roku uwzględnia 3 stopnie ciężkości ARDS: łagodny (stosunek P/F 201–300 mmHg), umiarkowany (stosunek P/F 101–200 mmHg) i ciężki (stosunek P/F ≤ 100 mmHg), każdy wiąże się ze znacznie zwiększoną śmiertelnością (odpowiednio 27%, 32% i 45%). Ponieważ dodatnie ciśnienie końcowo-wydechowe (PEEP) może znacząco wpływać na stosunek P/F, w definicji ARDS uwzględniono również minimalny poziom PEEP (≥ 5 cm H₂O).
Wynik PSI/PORT
Wskaźnik ciężkości zapalenia płuc
Istnieje znaczna zmienność w zakresie częstości hospitalizacji pacjentów z pozaszpitalnym zapaleniem płuc (PZP). Wskaźnik ciężkości zapalenia płuc (PSI), czyli wynik PORT, to kliniczna zasada przewidywania, która dokładnie identyfikuje pacjentów z pozaszpitalnym zapaleniem płuc, u których ryzyko zgonu i innych działań niepożądanych jest niskie, a zatem pomaga lekarzom w podejmowaniu bardziej racjonalnych decyzji dotyczących hospitalizacji tych pacjentów.<br>W PSI punkty są przydzielane na podstawie czynników demograficznych, chorób współistniejących, wyników badań fizykalnych oraz wyników badań laboratoryjnych/radiologicznych stwierdzonych podczas prezentacji. Uzyskana punktacja dzieli pacjentów na 5 klas ryzyka, z których każda jest powiązana z szacunkową śmiertelnością.<br>Oficjalne wytyczne dotyczące praktyki klinicznej Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Klatki Piersiowej i Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Zakaźnych z 2019 r. dotyczące diagnostyki i leczenia dorosłych chorych na PZP zalecają PSI jako preferowaną, zwalidowaną zasadę przewidywania klinicznego stosowaną w celu określenia konieczności hospitalizacji dorosłych, u których zdiagnozowano PZP, jako uzupełnienie oceny klinicznej.
